Δυσκολίες στη διάγνωση και την αποδοχή της νόσου.
Η νευρογενής ανορεξία είναι μία σοβαρή ψυχική ασθένεια με υψηλό ποσοστό επιπλοκών και το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας από όλες τις ψυχικές ασθένειες. Εκδηλώνεται συνήθως στην εφηβεία ακόμα και κατά την πρώιμη φάση αυτής.
Παρότι μπορεί να επηρεάσει ανθρώπους κάθε ηλικίας, φύλου και κοινωνικοοικονομικής κατάστασης, το 90% των ασθενών είναι γυναίκες.
Το ανησυχητικό είναι ότι η ηλικία εμφάνισης μειώθηκε κατά την τελευταία δεκαετία: το 1995 ήταν μεταξύ 16 και 19 ετών, το 2010 μεταξύ 12 και 15 ετών και το 2017 μεταξύ 7 και 13 ετών !
Υπάρχουν δύο τύποι: Α) ο περιοριστικός με μείωση της λήψης τροφής Β) ο τύπος με επεισόδια υπερφαγίας/χρήσης καθαρτικού. Η διάγνωση στηρίζεται σε συγκεκριμένα κριτήρια. Άτυπη χαρακτηρίζεται η νευρογενής ανορεξία όταν πληρούνται όλα τα κριτήρια με εξαίρεση το κριτήριο του βάρους, δηλαδή όταν παρά τη σημαντική απώλεια βάρους, το βάρος σώματος και ο Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI), βρίσκονται εντός των φυσιολογικών ορίων.
Λόγω της φύσης της ασθένειας (ψυχική νόσος με πολλές σωματικές εκδηλώσεις) αλλά και της συχνά άτυπης εικόνας στις μικρές ηλικίες, προκύπτουν δυσκολίες κατά την τεκμηρίωση της διάγνωσης αλλά και κατά την αποδοχή αυτής από τον/την ασθενή και το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον.
Ο ρόλος του παιδιάτρου είναι πολύ σημαντικός στη πρώιμη διάγνωση αφού συνήθως είναι ο πρώτος που έρχεται σε επαφή με τον ασθενή, πολλές φορές για άσχετο λόγο.
Πως υποψιαζόμαστε ότι ένας έφηβος/έφηβη πάσχει από νευρογενή ανορεξία ;;
Α) Υπάρχει σημαντικός περιορισμός στην πρόσληψη τροφής με επακόλουθο χαμηλό σωματικό βάρος. Πολλές φορές ξεκινά ως μία τάση για δίαιτα, για να χάσουν περιττά κιλά και να νιώσουν όμορφα με το σώμα τους. Ωστόσο, στη νευρογενή ανορεξία, η ενασχόληση με τη δίαιτα και την εικόνα του σώματος γίνεται εμμονική και καταλήγει σε υποθρεψία.
B) Όταν εκδηλώνεται φοβία σε σχέση με το βάρος.
Γ) Όταν υπάρχει διαταραχή της εικόνας του σώματος.
Οι ασθενείς που πληρούν όλα τα διαγνωστικά κριτήρια με εξαίρεση το κριτήριο βάρους, δηλαδή παρά την απώλεια βάρους διατηρούν φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος (BMI), υπάγονται στη διαγνωστική κατηγορία της άτυπης νευρογενούς ανορεξίας.
Πολύ σημαντικό είναι να προσέξουμε για ταχεία απώλεια βάρους κατά τους τελευταίους 6 μήνες η οποία φαίνεται να είναι τυπική για παιδιά και εφήβους με νευρογενή ανορεξία.
Οι έφηβοι με νευρογενή ανορεξία περιορίζουν την επιλογή των τροφών τους, λαμβάνουν όσο το δυνατόν λιγότερες θερμίδες και χαρακτηρίζονται συχνά από ιδεοψυχαναγκαστικά φαινόμενα κυρίως σχετικά με την τροφή αλλά και με άλλα θέματα. Ασχολούνται πολύ με το βάρος και την εικόνα του σώματός τους, μπορεί να ασκούνται πολλές ώρες την ημέρα, μπορεί να εκδηλώνουν περίεργη συμπεριφορά ως προς την πρόσληψη τροφής (εμμονή με υγιεινά φαγητά με χαμηλές θερμίδες) και μπορεί να είναι κοινωνικά απομονωμένοι. Η νευρογενής ανορεξία έχει υψηλά ποσοστά συννοσηρότητας με μείζονες καταθλιπτικές διαταραχές.
Η νευρογενής ανορεξία που παρατείνεται μπορεί να έχει σημαντικές κλινικές εκδηλώσεις ενώ επηρεάζονται και οι αιματολογικές παράμετροι. Οι πιο σημαντικές είναι: 1. Ξηροδερμία με σημεία αφυδάτωσης και εύθραυστα μαλλιά, κιτρινωπή όψη δέρματος και υποθερμία 2. Καθυστέρηση αύξησης και ανάπτυξης 3. Βραδυκαρδία και υπόταση 4. Ενδοκρινικές διαταραχές όπως αμηνόρροια, χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων, καθυστέρηση εφηβείας 5. Οστεοπόρωση 6. Επηρεασμός κεντρικού νευρικού συστήματος με ανωμαλίες στη γεύση, την όσφρηση και τη ρύθμιση της θερμοκρασίας. Γνωστικά ελλείμματα που μπορεί να επιμένουν και μετά τη θεραπεία 6. Αναιμία, λευκοπενία, θρομβοπενία.
Η νευρογενής ανορεξία είναι μία σοβαρή πάθηση με επιπτώσεις σε πολλά όργανα και συστήματα. Πολύ περισσότερο οι ενδοκρινολογικές διαταραχές που προκαλούνται από την ασιτία είναι σοβαρές στην παιδική ηλικία και την πρώιμη εφηβεία λόγω της ανωριμότητας του σώματος και μπορεί να επιφέρουν μακροπρόθεσμες επιπλοκές.
Οι γονείς και οι παιδίατροι θα πρέπει να είναι ενήμεροι για την πάθηση και να την υποψιαστούν με τα πρώτα σημάδια. Επιπλέον θα πρέπει να αποκλειστούν και άλλες παθολογικές καταστάσεις που έχουν παρόμοια εικόνα όπως η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, η κοιλιοκάκη, ο σακχαρώδης διαβήτης και νόσοι του θυρεοειδούς.
Αφού γίνει η τεκμηρίωση και η αποδοχή της διάγνωσης τα παιδιά αναλαμβάνει παιδοψυχίατρος σε άμεση συνεργασία με διαιτολόγο. Στις σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία του παιδιού.
Λόγω της φύσης της ασθένειας και επειδή συμβαίνει παράλληλα με τις αλλαγές τη εφηβείας υπάρχει συχνά δυσκολία αποδοχής της διάγνωσης, τόσο από τους εφήβους, όσο και από τους γονείς. Οι γονείς θα πρέπει να συνεργάζονται με την ιατρική ομάδα για το καλό του παιδιού τους. Συχνά, στο επίπεδο της ψυχοθεραπείας κρίνεται απαραίτητη και η παράλληλη εργασία με τους γονείς για την καλλιέργεια σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ τους (θεραπεία με βάση την οικογένεια).
Συμπερασματικά ο παιδίατρος είναι αυτός που συνήθως έρχεται πρώτος σε επαφή με τα παιδιά και τους εφήβους με νευρογενή ανορεξία και μάλιστα για λόγο φαινομενικά άσχετο. Επιπλέον οι διατροφικές διαταραχές ενδέχεται να μην παρουσιάζονται εξ αρχής με την πλήρη κλινική εικόνα που έχουμε στο μυαλό ως νευρογενής ανορεξία. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε παραμέτρους όπως:
Α) Η όλο και μειούμενη ηλικία έναρξης της νόσου
Β) Η ποικιλομορφία των συμπτωμάτων που πολλές φορές μιμούνται άλλες παθήσεις
Γ) Η σωματική και ψυχιατρική συννοσηρότητα (συνυπάρχει συχνά με κατάθλιψη)
Δ) Η ανάγκη αξιολόγησης των ασθενών από έμπειρη διεπιστημονική ομάδα
Δουλγέρης Κυριάκος
Παιδίατρος
Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/
