ΟΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

·        Πότε γίνονται οι πρώτες εργαστηριακές εξετάσεις και γιατί.

·        Παράγοντες κινδύνου για σιδηροπενία/σιδηροπενική αναιμία.

·        Πότε γίνεται ο πρώτος έλεγχος για χοληστερίνη.

Οι "προληπτικές εξετάσεις" αποτελούν βασικό εργαλείο στην πρωτοβάθμια παιδιατρική φροντίδα και γίνονται σε συγκεκριμένες ηλικίες, σύμφωνα με τα διεθνή πρωτόκολλα. Πολλές φορές η ανάγκη για προληπτικό εργαστηριακό έλεγχο θα πρέπει να εξηγηθεί επαρκώς στους γονείς, καθώς μπορεί δικαιολογημένα να απορούν γιατί να χρειάζεται εξετάσεις ένα παιδί που φαίνεται και είναι υγιές.

Οι προληπτικές εργαστηριακές εξετάσεις καλύπτουν την ανάγκη για έγκαιρη αναγνώριση καταστάσεων που η πρόληψη θα σώσει το παιδί από ταλαιπωρία στο μέλλον και θα δώσει τη δυνατότητα στον ιατρό να παρέμβει εγκαίρως όπου χρειάζεται.

Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής (συστάσεις 2017) οι βασικές αιματολογικές εξετάσεις που θα πρέπει να κάνουν όλα τα παιδιά είναι : α) έλεγχος για αναιμία στους 12 μήνες, β) έλεγχος για δυσλιπιδαιμία («αυξημένη χοληστερίνη») στα 9 και στα 17 έτη.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ – ΗΛΙΚΙΑ 12 ΜΗΝΩΝ

Τι ελέγχουμε : Γενική αίματος, σίδηρος, φερριτίνη, βασικός βιοχημικός έλεγχος, θυρεοειδής αδένας, βιταμίνη D, γενική ούρων.

Αιματοκρίτης – Σίδηρος - Φερριτίνη : Ο σίδηρος είναι ένα απαραίτητο θρεπτικό συστατικό για τη φυσιολογική ανάπτυξη και τη νευρολογική ωρίμανση των βρεφών.

Κατά τους πρώτους 6 μήνες της ζωής το μητρικό γάλα (όπως και το ξένο) καλύπτει όλες τις διατροφικές ανάγκες του υγιούς τελειόμηνου βρέφους, συμπεριλαμβανομένου και του σιδήρου. Τα αποθέματα σε σίδηρο που έχει αποκτήσει ο οργανισμός κατά την εμβρυική περίοδο και ο σίδηρος που προέρχεται από την αποδόμηση του μεγάλου αριθμού των ερυθροκυττάρων του νεογέννητου, παρέχουν μία επάρκεια στα βρέφη έως την ηλικία των 6 μηνών. Από εκεί και πέρα τα αποθέματα σε σίδηρο εξαρτώνται από την επαρκή είσοδο τροφών πλούσιων σε σίδηρο, όπως το κρέας. Τα πρόωρα νεογνά και τα χαμηλού βάρους γέννησης εξαντλούν τα αποθέματά τους τον 2-3 μήνα ζωής και διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο έλλειψης σιδήρου.

Η ανεπάρκεια του σιδήρου παραμένει παγκοσμίως η συχνότερη διατροφική έλλειψη στα βρέφη και τα παιδιά μικρότερα των 2 ετών. Σήμερα υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που υποστηρίζουν την αρνητική επίδραση της ανεπάρκειας του σιδήρου στην νευρολογική και ψυχική ανάπτυξη των παιδιών.

Η σιδηροπενική αναιμία, είναι αναιμία που προέρχεται από ελαττωμένη σύνθεση αιμοσφαιρίνης λόγω έλλειψης σιδήρου. Στα παιδιά ηλικίας 6 μηνών έως 5 χρονών ορίζεται από τιμές : Αιμοσφαιρίνης Hb < 11g/dl, Αιματοκρίτη Hct <33%, Μέσου Όγκου Ερυθρών MCV < 70 fl, Φερριτίνης < 10 mcg/L.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΣΙΔΗΡΟΠΕΝΙΑ/ΣΙΔΗΡΟΠΕΝΙΚΗ ΑΝΑΙΜΙΑ

·       Προωρότητα (Διάρκεια κύησης <37 εβδ), χαμηλό βάρος γέννησης (<2500 γρ), πολύδυμη κύηση, μη καλά ρυθμιζόμενος διαβήτης κύησης

·      Δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε σίδηρο : θηλάζοντα βρέφη > 4-6 μηνών που δεν λαμβάνουν συμπλήρωμα σιδήρου, θηλάζοντα βρέφη που δεν λαμβάνουν στερεές τροφές πλούσιες σε σίδηρο μετά τους 6 μήνες, βρέφη <12 μηνών που καταναλώνουν φρέσκο γάλα αγελάδας ή κατσίκας, παιδιά 1 έως 5 ετών που καταναλώνουν υπερβολικές ποσότητες φρέσκου γάλακτος > 750 ml /ημέρα.

·        Περιοριστικές δίαιτες (χορτοφάγοι)

·        Παχυσαρκία

·       Χρόνια απώλεια αίματος, υποκείμενο νόσημα (πχ αλλεργία στο γάλα αγελάδας, κοιλιοκάκη)

Βιταμίνη D : Είναι ένας σημαντικός παράγοντας για την σκελετική ανάπτυξη του οργανισμού καθώς και για ένα πλήθος λειτουργιών του μεταβολισμού, όπως αποκαλύπτει διαρκώς η σύγχρονη έρευνα.

Όπως είναι γνωστό για να συνθέσει ο οργανισμός βιταμίνη D απαιτείται έκθεση στην υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία. Από εκεί και πέρα οι διαιτητικές πηγές πρόσληψης της βιταμίνης είναι περιορισμένες.

Τα βρέφη όμως (και ορθώς) δεν εκτίθενται στον ήλιο λόγω των κινδύνων που αυτός εγκυμονεί για το ευαίσθητο δέρμα τους ενώ όταν τα βγάζουμε έξω το καλοκαίρι τους βάζουμε αντηλιακό που μπλοκάρει την υπεριώδη ακτινοβολία.

Ως εκ τούτου η ανεπάρκεια της βιταμίνης D είναι ένα συχνό φαινόμενο στην ηλικία των 12 μηνών και μπορεί να απαιτηθεί η χορήγηση συμπληρώματος αυτής.

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΟΝ 1^Ο ΧΡΟΝΟ ΖΩΗΣ

Ανάλογα με τα αποτελέσματα του πρώτου εργαστηριακού ελέγχου ή άλλων ενδείξεων κατά την διάρκεια της ανάπτυξης του παιδιού ο παιδίατρος μπορεί να ζητήσει εκ νέου προληπτικό εργαστηριακό έλεγχο σε ένα χρόνο ή ανά 2 ή 3 έτη. Ειδικά όταν υπάρχουν ευρήματα όπως : σιδηροπενική αναιμία, στίγμα μεσογειακής αναιμίας, υποβιταμίνωση D, τυχόν χρόνια προβλήματα υγείας, ανεπαρκής πρόσληψη βάρους ή κοντό ανάστημα, συχνές λοιμώξεις, κακό γενικό επίπεδο υγείας ή διατροφικά ελλείμματα.

Στους εφήβους λόγω της ταχείας σωματικής αύξησης και των αυξημένων απωλειών με την έμμηνο ρύση στα κορίτσια, θα πρέπει να γίνεται έλεγχος για σιδηροπενική αναιμία (πχ σε περιόδους ταχείας αύξησης ή μετά την εμμηναρχή στα κορίτσια).

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ

Η αρτηριοσκλήρυνση είναι το συχνότερο αίτιο νοσηρότητας στο δυτικό κόσμο και όπως είναι γνωστό οι αθηρωματικές βλάβες των αγγείων αρχίζουν ήδη από την παιδική ηλικία. Οι βλάβες αυτές αφορούν συχνότερα τα στεφανιαία αγγεία αλλά και την αορτή, τα αγγεία του εγκεφάλου, τα αγγεία των κάτω άκρων και τις καρωτίδες. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό οι τιμές της χοληστερόλης των παιδιών να βρίσκονται εντός των φυσιολογικών ορίων.

Οι πρωτοπαθείς δυσλιπιδαιμίες των παιδιών είναι γενετικά νοσήματα που προκαλούν αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου ήδη από την παιδική ηλικία. Η βαρύτητά με την οποία εκδηλώνονται εξαρτάται εκτός από τα γονίδια και από την διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα του παιδιού. Από αυτές η Πολυγονιδιακή Υπερχοληστερολαιμία είναι η συχνότερη (1 στα 100 παιδιά).

Η Ετερόζυγη Οικογενής Υπερχοληστερολαιμία είναι μία συχνή κληρονομική νόσος (1 στα 500 παιδιά) και κληρονομείται με τον αυτοσωματικό επικρατούντα τρόπο. Τα συνήθη επίπεδα LDL στη νόσο αυτή είναι >200 mg/dl και της ολικής χοληστερόλης >300 mg/dl. Οι ασθενείς έχουν τυπικά φυσιολογικά τριγλυκερίδια και HDL.

Αν ένας από τους δύο γονείς πάσχει από Οικογενή Υπερχοληστερολαιμία υπάρχει 50% πιθανότητα το κάθε παιδί να την κληρονομήσει. Οι γονείς που πάσχουν θα πρέπει να προγραμματίζουν έγκαιρα τον έλεγχο των παιδιών.

Σύμφωνα με τις τρέχουσες οδηγίες για τη διάγνωση των δυσλιπιδαιμιών στα παιδιά συστήνεται :

·       Καθολικός έλεγχος όλων των παιδιών με εξετάσεις αίματος για χοληστερίνη στην ηλικία των 9-11 ετών και επανέλεγχος στην ηλικία 17-21 ετών.

·       Έλεγχος με πλήρες λιπιδαιμικό προφίλ στην ηλικία των 2 ετών σε παιδιά με θετικό οικογενειακό ιστορικό δυσλιπιδαιμίας ή πρώιμης στεφανιαίας νόσου ή σε παιδιά με άλλους παράγοντες ή καταστάσεις κινδύνου.

Έλεγχος λιπιδίων πρέπει να γίνεται σε όλα τα υπέρβαρα και παχύσαρκα παιδιά ανεξάρτητα από το οικογενειακό ιστορικό ή την ύπαρξη παραγόντων κινδύνου. Τα παιδιά αυτά πρέπει να ελέγχονται και για άλλα σημεία μεταβολικού συνδρόμου.

ΔΟΥΛΓΕΡΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ

ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟ QUIZ ! ΣΙΔΗΡΟΠΕΝΙΚΗ ΑΝΑΙΜΙΑ Ή ΣΤΙΓΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ ?

Η αναιμία ορίζεται ως τιμή αιμοσφαιρίνης Hb < 11 gr/dl σε ηλικία 1-5 ετών

Η γενική αίματος μας δίνει πληροφορίες που βοηθούν στη διάγνωση, θεραπεία και παρακολούθηση των μικρών ασθενών με αιματολογικά αλλά και μη αιματολογικά νοσήματα.

Οι αυτόματοι αιματολογικοί αναλυτές καταγράφουν τον αριθμό, τον όγκο, την μάζα, την σύσταση και την κατανομή των κυττάρων του αίματος. Απαραίτητο συμπλήρωμα στην εκτίμηση της γενικής αίματος αποτελεί η μικροσκοπική εξέταση των κυτταρικών στοιχείων.

Πως μας βοηθάει η γενική αίματος για να ξεχωρίσουμε δύο καταστάσεις τις οποίες συναντάμε πολύ συχνά στην παιδιατρική και οι οποίες μπορεί να προβάλλουν με την ίδια κλινική εικόνα (της αναιμίας) και ενίοτε να συνυπάρχουν ?

ΣΙΔΗΡΟΠΕΝΙΚΗ ΑΝΑΙΜΙΑ

Αύξηση RDW

Ελάττωση RBC
Ελάττωση MCV - (MCV/RBC > 13)
Ελάττωση MCH
Ελάττωση MCHC
Αύξηση Αιμοπεταλίων
ΔΕΚ ίσως αυξημένα

ΣΤΙΓΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ (Ετερόζυγος β Θαλασσαιμία)

Μικρή Αύξηση RDW
Αύξηση RBC
Ελάττωση MCV - (MCV/RBC < 11,5)
Ελάττωση MCH
Φυσιολογικό MCHC
Στοχοκύτταρα
ΔΕΚ αυξημένα

ΣΙΔΗΡΟΠΕΝΙΑ ΣΕ ΕΔΑΦΟΣ ΣΤΙΓΜΑΤΟΣ

MCV/RBC : Από 11,5 έως 13

ΔΟΥΛΓΕΡΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ - ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Η σιδηροπενία είναι η πιο συχνή διατροφική έλλειψη στα βρέφη και τα παιδιά μικρότερα των 2 ετών.

Η σιδηροπενική αναιμία, είναι αναιμία που προέρχεται από ελαττωμένη σύνθεση αιμοσφαιρίνης λόγω έλλειψης σιδήρου. Στα παιδιά ηλικίας 6 μηνών έως 5 χρονών ορίζεται από τιμές : Αιμοσφαιρίνης Hb < 11g/dl, Αιματοκρίτη Hct <33%, Μέσου Όγκου Ερυθρών MCV < 70 fl, Φερριτίνης < 10 mcg/L.

Η ωχρότητα, η ευερεθιστότητα, η αδυναμία και η ταχυκαρδία είναι οι πιο συχνές κλινικές εκδηλώσεις της μέτριας και σοβαρής αναιμίας. Η σιδηροπενική αναιμία μπορεί επιπλέον να προκαλέσει βλάβες από το δέρμα, τους βλεννογόνους και το γαστρεντερικό σύστημα (αίμα στα κόπρανα, δυσαπορρόφηση), καθυστέρηση της σωματικής ανάπτυξης, ανορεξία, ελαττωμένη πρόσληψη βάρους, μυϊκή αδυναμία, ελαττωμένη ανοσολογική απάντηση, ελάττωση της συγκέντρωσης. Η παρατεταμένη σιδηροπενική αναιμία προκαλεί μακροχρόνιες αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχοκινητική εξέλιξη ενός νηπίου.

Οι ανάγκες για σίδηρο είναι μεγαλύτερες στους γρήγορα αναπτυσσόμενους οργανισμούς όπως τα βρέφη. Η Σιδηροπενία είναι η κατάσταση στην οποία δεν υπάρχουν αποθέματα σιδήρου, και η οποία προδιαθέτει στην ανάπτυξη συμπτωμάτων από την έλλειψη σιδήρου. Εκτός από τον κίνδυνο ανάπτυξης αναιμίας, ο σίδηρος είναι καθοριστικός για την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος τα 2 πρώτα έτη της ζωής. Αποτελεί συμπαράγοντα ενζύμων τα οποία συνθέτουν νευροδιαβιβαστές και συμμετέχει στη διαδικασία μυελίνωσης των νευρικών οδών. Η μείωση του Fe στο κεντρικό νευρικό σύστημα επηρεάζει αυτές τις βιοχημικές διεργασίες με αποτέλεσμα διαταραχές στις γνωστικές λειτουργίες, όπως τη νοητική εξέλιξη, τη μνήμη, τη μάθηση, τη συμπεριφορά αλλά και την κινητική εξέλιξη. Η σοβαρή χρόνια σιδηροπενία στη βρεφική ηλικία σχετίζεται με εμφάνιση στην παιδική ηλικία φτωχότερης νοητικής λειτουργίας.

Κατά τους πρώτους 6 μήνες της ζωής, το μητρικό γάλα καλύπτει όλες τις διατροφικές ανάγκες του υγιούς τελειόμηνου βρέφους, συμπεριλαμβανομένου και του Σιδήρου, εκτός από τις ανάγκες σε βιταμίνη D. Τα αποθέματα σε σίδηρο που έχει ήδη αποκτήσει ο οργανισμός κατά την εμβρυική περίοδο και ο Fe που προέρχεται από την αποδόμηση του μεγάλου αριθμού των ερυθροκυττάρων του νεογνού παρέχουν μία επάρκεια στα υγιή τελειόμηνα έως την ηλικία των 4 - 6 μηνών. Τα πρόωρα νεογνά και τα χαμηλού βάρους γέννησης εξαντλούν τα αποθέματά τους τον 2-3 μήνα ζωής και διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο έλλειψης σιδήρου.

Παρόλο που η περιεκτικότητα του μητρικού γάλακτος σε σίδηρο είναι μικρή, η βιοδιαθεσιμότητα του είναι ιδιαίτερα υψηλή. O σίδηρος του μητρικού γάλακτος έχει μεγάλη βιοδιαθεσιμότητα, έως και 50% και αυτό οφείλεται στην παρουσία μίας ειδικής πρωτεΐνης, της λακτοφερρίνης. Η απορρόφηση του Σιδήρου του τεχνητού γάλακτος είναι περίπου 10 % και εκείνη των άλλων τροφών κυμαίνεται από 1-20%.

Μετά τον 4ο - 6ο μήνα τα αποθέματα Σιδήρου (που έχει το μωρό από τη γέννηση) εξαντλούνται και γι’ αυτό χρειάζεται πρόσληψη σιδήρου από άλλες πηγές.

Οι παράγοντες που καθορίζουν την κατάσταση του σιδήρου στον οργανισμό του τελειόμηνου βρέφους, μετά την ηλικία των 6 μηνών, είναι η δίαιτα, ο ρυθμός της σωματικής αύξησης και η τυχόν νοσηρότητα.

Αρνητικά στην επάρκεια σιδήρου δρα η τυχόν σίτιση με μη τροποποιημένο γάλα πριν τους 12 μήνες (εβαπορέ, φρέσκο αγελαδινό ή κατσικίσιο). Το φρέσκο γάλα αγελάδας είναι φτωχή πηγή Fe λόγω της χαμηλής περιεκτικότητας του και επιπλέον ελαττώνει τη βιοδιαθεσιμότητα του Fe (μη συνδεδεμένου με αίμη), που παρέχεται από τις άλλες τροφές, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας του σε ασβέστιο και καζεΐνη. Επιπλέον μπορεί να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση με μικροσκοπική απώλεια αίματος από το πεπτικό σύστημα. Γι αυτό ποτέ δεν χορηγούμε φρέσκο γάλα ή γάλα εβαπορέ πριν το 12ο μηνά και η σίτιση των βρεφών που δεν θηλάζουν γίνεται με τεχνητό γάλα σκόνη εμπλουτισμένο με σίδηρο.

Πηγές σιδήρου

Πρέπει να χορηγούνται από τον 6 μήνα στερεές τροφές που περιέχουν Fe υψηλής βιοδιαθεσιμότητας, όπως είναι ο σίδηρος της αίμης, που περιέχεται στους ζωικούς ιστούς (κρέας) σε συνδυασμό με τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C που βοηθάει στην απορρόφηση του Σιδήρου. (Γι’ αυτό συνδυάζουμε κρέας με λαχανικό).

Οι κυριότερες πηγές σιδήρου είναι τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης, όπως το κόκκινο κρέας, το κοτόπουλο, το ψάρι, τα αβγά, επίσης τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα όσπρια, τα εμπλουτισμένα τρόφιμα και ολικής άλεσης δημητριακά.

Ωστόσο υπάρχει ο κίνδυνος, αν οι τροφές αυτές δεν χορηγηθούν σε επάρκεια (για παράδειγμα βρέφη που έως τον 8ο μήνα δεν καταναλώνουν επαρκείς ποσότητες στερεών τροφών) το βρέφος να αναπτύξει σταδιακά σιδηροπενία ή και σιδηροπενική αναιμία. Ο κίνδυνος ανάπτυξης σιδηροπενικής αναιμίας στα παιδιά που θηλάζουν αποκλειστικά μετά τον 6ο μήνα είναι 15 - 25 %.

Ιδιαίτερα αυξημένος είναι ο κίνδυνος για ανάπτυξη σιδηροπενίας στα παιδιά ηλικίας μεταξύ 9 – 18 μηνών λόγω του συνδυασμού γρήγορης ανάπτυξης και ανεπαρκούς διαιτητικής πρόσληψης.

Για τους λόγους αυτούς, η Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά την κατά περίπτωση χορήγηση Σιδήρου (με τη μορφή σταγόνων) στα βρέφη που θηλάζουν αποκλειστικά πριν τους 6 μήνες, για να υποστηριχθούν οι αποθήκες σιδήρου (και σε πιο νεαρή ηλικία σε όλα τα βρέφη αναιμικών μητέρων, στα πρόωρα και στα χαμηλού βάρους γέννησης νεογνά (< 2500 gr).

Προληπτικός έλεγχος για αναιμία

Γίνεται στις ηλικίες 9 – 12 μηνών και 15 - 24 μηνών. Στα παιδιά υψηλού κινδύνου συνεχίζεται ο έλεγχος και μετά τα 2 χρόνια, κάθε χρόνο έως την ηλικία των 5 ετών. Έλεγχο για αναιμία πριν τον 9ο μήνα συστήνεται σε πρόωρα νεογνά, σε νεογνά χαμηλού βάρους γέννησης, σε νεογνά με ιστορικό μακροχρόνια νοσηλείας σε μονάδα νεογνών, σε ιστορικό απώλειας αίματος περιγεννητικά, σε ιστορικό χρόνιων λοιμώξεων ή σε περίπτωση που χορηγήθηκε φρέσκο αγελαδινό γάλα πριν το 12ο μήνα.

Δουλγέρης Κυριάκος,  Παιδίατρος

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/