«ΜΑ ΚΑΛΑ, ΘΗΛΑΖΕΙΣ ΤΟ ΠΡΟΩΡΟ ;»

Η ΤΘ είχε την τύχη να γεννηθεί υγιέστατη σε ηλικία κύησης 36 εβδομάδων σε σύγχρονο μαιευτήριο της χώρας μας. Το βάρος της γέννησης της 2290 γραμμάρια. Η μαμά της είχε προετοιμαστεί καλά για τον θηλασμό σε μαθήματα που είχε παρακολουθήσει με σύμβουλο θηλασμού αλλά και στο ιατρείο μας.

Η ΤΘ έπιασε αμέσως το στήθος μόλις οι μαίες παρέδωσαν το βρέφος στην αγκαλιά της μαμάς της. Τα πράγματα όμως δεν έμελλε να είναι τόσο εύκολα . . .

Η Χ επαγγελματίας υγείας, μετά από μία ακριβώς ώρα απευθύνθηκε στη μαμά της ΤΘ επικριτικά: «Μα καλά θα θηλάσεις το πρόωρο;» «Να ξέρεις ότι τα πρόωρα δύσκολα θηλάζουν γιατί κουράζονται εύκολα στο στήθος».

Η Φ επαγγελματίας υγείας αργότερα την ίδια ημέρα, επιβεβαίωσε στη μητέρα ότι «τα πρόωρα παίρνουν μπουκάλι γιατί συνήθως δεν έχουν αποτελεσματικό θηλασμό» και πως «άσε που δεν έχεις και γάλα γιατί είσαι από καισαρική».

Την επόμενη ημέρα η Υ επαγγελματίας υγείας μίλησε αυστηρά στη μαμά της ΤΘ. Της είπε ότι «αυτό που κάνεις δεν είναι ασφαλές», ότι «δεν ξέρουμε το κατά πόσο τρώει το μωρό και αν τρώει» και πως «η κλινική δεν θα φέρει ευθύνη για ότι τυχόν προκύψει».

Στην τηλεφωνική επικοινωνία που είχαμε με τη μαμά (η οποία ήταν εμφανώς αγχωμένη αφού είχε μείνει χωρίς υποστήριξη), επιβεβαιώσαμε ότι το βρέφος έμπαινε τακτικά στο στήθος και πως είχε ικανοποιητική διούρηση για το 1ο 24ωρο ζωής. Αποφασίσαμε λοιπόν να ενθαρρύνουμε τη μαμά να συνεχίσει την προσπάθεια. Βέβαια της τονίσαμε πως αν οι ιατροί του μαιευτηρίου έχουν διαφορετική άποψη και πως αν κρίνουν ότι πράγματι το βρέφος υποσιτίζεται, να δώσει άμεσα συμπλήρωμα χωρίς δεύτερη σκέψη.

Διότι το παράδοξο με όλες αυτές τις παράξενες ιστορίες θηλασμού (η μη θηλασμού) από τα ελληνικά μαιευτήρια είναι ότι συνήθως δεν υπάρχει επίσημη ιατρική διάγνωση ή σύσταση που να προτείνει το συμπλήρωμα ή να θέτει αμφιβολίες για τη συνέχιση του θηλασμού. Όλα λειτουργούν με έναν αυτοματοποιημένο τρόπο βάσει όσων συνηθίζονται από τους κανονισμούς, χωρίς να συνοδεύονται πάντα από ιατρική τεκμηρίωση.

Και ναι, πρέπει να το τονίσουμε: Όντως μπορεί ένα πρόωρο μωρό να δυσκολεύεται να θηλάσει, να μην μπορεί να προσκολληθεί καλά, να έχει αδύναμες θηλαστικές κινήσεις. Εξαρτάται και από το βαθμό της προωρότητας. Μας έχουν τύχει και εμάς ανάλογες περιπτώσεις. Όμως όλα τα πρόωρα δεν μπορούν να θηλάσουν ; Και τελικά αν δεν αφήσουμε τη μητέρα να το προσπαθήσει πως θα το ξέρουμε ;

Από τη άλλη έχουμε και την εμπειρία από άλλες νεογνικές μονάδες, φιλικές προς τον θηλασμό, που προωθούν τον «όσο το δυνατό περισσότερο θηλασμό» καθώς το μητρικό γάλα θεωρείται ότι είναι πολύτιμο για το πρόωρο μωρό. Μονάδες που παρακαλούν τους γονείς έστω και για λίγο αντλημένο μητρικό γάλα καθώς η σύστασή του είναι ιδανική για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και την προστασία από τις λοιμώξεις . . .

Που βρίσκονται άραγε αυτές οι μονάδες; Σε άλλο σύμπαν ; Εκεί όπου εφαρμόζεται ο θηλασμός στη μονάδα προώρων, η επαφή δέρμα με δέρμα, η πρακτική Kangaroo care, η ενίσχυση του δεσμού μητέρας-παιδιού . . .

Τι έγινε τελικά με την περίπτωση της ΤΘ ; Η μαμά της επέμεινε κανονικά με ανεμπόδιστο και τακτικό ανά 2ωρο θηλασμό. Τα αποτελέσματα: Βάρος γέννησης 2290 γρ, Βάρος Εξόδου από το μαιευτήριο 2200 γρ, Ζύγιση στο σπίτι 10 ημερών 2290 γρ, Ζύγιση 16 ημερών 2450, Βάρος στον 1 μήνα 2900, Βάρος στον 2ο μήνα 4300 γρ. Τελικά η μαμά «είχε γάλα»!

Και για να μην νομίζετε ότι η περίπτωση ήταν μεμονωμένη ας δούμε την περίπτωση της ΚΘ από ένα άλλο μαιευτήριο της χώρας περίπου την ίδια χρονική περίοδο. Ηλικία κύησης 36 εβδομάδες, Καισαρική Τομή, Βάρος Γέννησης 2400 γρ. Αντίστοιχοι επαγγελματίες υγείας Χ, Φ και Υ με παρόμοιες απόψεις περί ασυμβατότητας προωρότητας και θηλασμού. Και πάλι αναγκαστήκαμε να πάμε ενάντια στους κανόνες. Τελικά: Βάρος Εξόδου από το μαιευτήριο 2300 γρ, Ζύγιση στο σπίτι 7 ημερών 2430 γρ, Βάρος στον 1 μήνα 3700, Βάρος στον 2ο μήνα 4,5 κιλά. Και πάλι η μαμά «είχε γάλα»!

Δουλγέρης Κυριάκος 

Παιδίατρος

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

 

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΟΥΡΤΣΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΟΝΤΙΩΝ ΣΤΑ ΜΙΚΡΑ ΠΑΙΔΙΑ!

 

«Ας βουρτσίσουμε λοιπόν τα δόντια μας!»

Είναι τόσο απλό όσο ακούγεται; Και αν ναι, γίνεται σωστά ή χάνουμε πολύ σημαντικά σημεία του;;

Φυσικά το κάθε παιδί έχει διαφορετικές δεξιότητες ή και αντιδράσεις. Ανάλογα με αυτές, εμείς οι γονείς μπορούμε να το καθοδηγήσουμε και να το βοηθήσουμε να βουρτσίσει τα δόντια του. Το σίγουρο είναι ότι τουλάχιστον έως την ηλικία των 6 ετών το βούρτσισμα απαιτεί την επίβλεψη ενός μεγάλου. Ίσως και περισσότερο.

Άρα η βεβαιότητα ότι «όλα καλά, πλένει τα δόντια του μόνος/η» είναι στις περισσότερες περιπτώσεις ένας ευσεβής πόθος!

Συμβουλές για να βοηθήσετε τα μικρά παιδιά να εξασκήσουν το βούρτσισμα και να το μετατρέψουν σε μια ωραία εμπειρία:

Πότε ξεκινάμε ; Τουλάχιστον από 12 μηνών! Οι οδοντίατροι μας λένε να ξεκινάει το καθάρισμα ήδη από την ανατολή του πρώτου δοντιού.

• Επιλογή οδοντόβουρτσας. Χρησιμοποιήστε μια οδοντόβουρτσα με μαλακές τρίχες σχεδιασμένη για τα δοντάκια ενός βρέφους/ παιδιού.

• Πως κρατώ την οδοντόβουρτσα; Εάν το παιδί δυσκολεύεται να κρατήσει μια οδοντόβουρτσα, δοκιμάστε να κάνετε τη λαβή πιο χοντρή βάζοντάς την μέσα σε μια μπάλα του τένις. Η λαβή της οδοντόβουρτσας μπορεί επίσης να δεθεί στο χέρι του παιδιού με ένα φαρδύ λαστιχάκι μαλλιών. Οδοντόβουρτσες με χοντρές λαβές θα βρείτε επίσης μέσω διαδικτύου.

• Διδάσκουμε στο παιδί μας πώς να βουρτσίζει. Χωρίστε τη διαδικασία σε μικρά βήματα που το παιδί μπορεί να κατανοήσει και να εξασκήσει. Το βούρτσισμα πρέπει να είναι βούρτσισμα και όχι πασάλειμμα της οδοντόκρεμας και ξέπλυμα. Θυμηθείτε: η μικροβιακή οδοντική πλάκα είναι επίμονη.

Ζητήστε βοήθεια από έναν οδοντίατρο ή παιδο-οδοντίατρο. Η επίσκεψη στον παιδο-οδοντίατρο καλό είναι να γίνει νωρίς, πριν τα 2 έτη, για να μάθουμε βασικές τεχνικές και να προλάβουμε την τερηδόνα η οποία είναι αλήθεια ότι προσβάλει τα δόντια από πολύ νωρίς.

Ένας άλλος τρόπος είναι να τοποθετήσετε το χέρι σας πάνω από το χέρι του παιδιού για να «καθοδειγείτε» την οδοντόβουρτσα καθώς το παιδί βουρτσίζει.

• Χρήση οδοντόκρεμας με φθόριο! Σύμφωνα με τις νέες οδηγίες χρησιμοποιήστε οδοντόκρεμα με φθόριο ακόμα και πριν τα 2 έτη της ζωής. Ακόμα και αυτές των 1000ppm αρκεί να βάζετε μικρή ποσότητα. Διαλέξτε μία που να αρέσει στο παιδί και που αισθάνεται καλά στο στόμα του. Ο ενήλικας πρέπει πάντα να τοποθετεί την ποσότητα της οδοντόκρεμας πάνω στην οδοντόβουρτσα!

Για παιδιά κάτω των 3 ετών: Χρησιμοποιήστε μια μικρή επάλειψη οδοντόκρεμας με φθόριο (ποσότητα περίπου στο μέγεθος ενός κόκκου ρυζιού).

Για παιδιά ηλικίας 3–6 ετών: Χρησιμοποιήστε ποσότητα οδοντόκρεμας με φθόριο σε μέγεθος μπιζελιού.

Εάν ένα παιδί δεν μπορεί να φτύσει: Βάλτε το παιδί να γείρει το στόμα του προς τα κάτω, έτσι ώστε η οδοντόκρεμα να μπορεί να στάζει στον νεροχύτη, σε ένα φλιτζάνι ή σε μια πετσέτα.

Δεδομένου ότι το φθόριο στην οδοντόκρεμα προορίζεται ξεκάθαρα για αποβολή και όχι για κατάποση, φροντίστε να βοηθήσετε ή να παρακολουθήσετε το παιδί ενώ βουρτσίζει. Όταν μεγαλώσει αρκετά, πείτε του να φτύνει την οδοντόκρεμα μετά το βούρτσισμα.

• Χρησιμοποιήστε ένα χρονόμετρο, ένα σύντομο τραγουδάκι ή μέτρηση ως παιχνίδι για να ενθαρρύνετε το βούρτσισμα για 1 λεπτό στις ηλικίες κάτω των δύο ετών τουλάχιστον μία φορά, το βράδυ πριν τον ύπνο. Για μεγαλύτερα παιδιά 2 έως 6 ετών θα ήταν επιθυμητό το βούρτσισμα να φτάνει τα δύο λεπτά. Στα παιδιά άνω των 6 ετών προσπαθήστε να εγκαταστήσετε το βούρτσισμα πρωί και βράδυ!

Δουλγέρης Κυριάκος 

Παιδίατρος

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΠΟΥ ΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΟ ΒΡΕΦΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΗΤΕΡΑ, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΘΗΛΑΣΜΟ: Το Θαύμα της Ζωής!

 

Α. ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΜΕΣΩ ΠΛΑΚΟΥΝΤΑ

Το ανοσοποιητικό σύστημα ενός παιδιού είναι ικανό να λειτουργήσει και από την εμβρυϊκή ζωή! Για να μπορέσουν όμως τα Β και τα Τ λεμφοκύτταρα να ενεργοποιηθούν και να γίνουν δραστικά έναντι των ξένων μικροοργανισμών, θα πρέπει πρώτα να έχουν έρθει σε επαφή μαζί τους, ώστε να αρχίσει να δημιουργείται αυτό που λέμε «ανοσιακή μνήμη». Ωστόσο το ενδομήτριο περιβάλλον είναι στείρο μικροβίων με αποτέλεσμα το ανοσοποιητικό σύστημα του νεογέννητου να μειονεκτεί λόγω «απειρίας» κατά τη γέννηση και τους πρώτους μήνες της ζωής.

Η φύση έχει προβλέψει για την ανοσιακή αυτή αδυναμία των νεογέννητων με έτοιμα αντισώματα που χορηγούνται μέσω του πλακούντα κατά την εγκυμοσύνη και μέσω του μητρικού γάλακτος κατά τον θηλασμό!

Παρά το ότι σε φυσιολογικές συνθήκες η παραγωγή αντισωμάτων στο έμβρυο είναι πολύ φτωχή κατά τη γέννηση ανιχνεύονται στο αίμα του νεογνού IgG ανοσοσφαιρίνες σε συγκεντρώσεις που φτάνουν ή και ξεπερνούν τις συγκεντρώσεις της IgG των ενηλίκων! Οι ανοσοσφαιρίνες αυτές είναι μητρικής προέλευσης και διέρχονται στο έμβρυο μέσω του πλακούντα. Η διέλευση των μητρικών αντισωμάτων αυξάνεται σημαντικά μόνο μετά την 32η εβδομάδα κύησης . Γι’ αυτό στα πρόωρα νεογνά το επίπεδο της μητρικής IgG είναι πολύ χαμηλότερο σε σχέση με αυτό των τελειόμηνων νεογνών.

Τα κυριότερα αντισώματα που αποκτά το νεογέννητο από τη μητέρα του κατά τη διάρκεια της εμβρυϊκής ζωής είναι εναντίων ιών (πολιομυελίτιδας, παρωτίτιδας, ιλαράς, ερυθράς, ανεμευλογιάς), πρωτόζωων (τοξόπλασμα) και ορισμένων μικροβίων όπως αντικοκκυτικά, αντιδιφθεριτικά, αντιτετανικά.

Τα αντιϊκά αντισώματα είναι πιο μακρόβια και προστατεύουν το νεογέννητο κατά τους πρώτους μήνες της ζωής πχ κατά της ιλαράς, ερυθράς, παρωτίτιδας. Τα αντιμικροβιακά, τα οποία βρίσκονται στη μητέρα σε χαμηλότερο τίτλο, είναι βραχύβια και προστατεύουν το νεογέννητο συνήθως μόνο για λίγες εβδομάδες.

Γι’ αυτό συστήνουμε όλες οι έγκυες να εμβολιάζονται με το τριπλό εμβόλιο DTaP (Διφθερίτιδας-Τετάνου-Κοκκύτη) από την 27η έως 36η εβδομάδα κύησης, έτσι ώστε να αυξηθεί ο αντισωματικός τίτλος της μητέρας και να προστατευθεί το νεογέννητο (κυρίως από τον κοκκύτη), από τη γέννηση του μέχρι την ηλικία του πρώτου εμβολιασμού του.

Η μητρική ανοσοσφαιρίνη IgG στο αίμα του νεογέννητου αρχίζει να αποσυντίθεται ήδη από τον πρώτο μήνα της ζωής και μειώνεται πλέον σημαντικά μετά τον 4ο μήνα της ζωής. Η ενδογενής παραγωγή αντισωμάτων του ίδιου του παιδιού αναλαμβάνει να καλύψει το κενό με ουσιώδη το ρόλο των εμβολιασμών που γίνονται στη βρεφική περίοδο για την θωράκιση του ανοσοποιητικού συστήματος.

Β. ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ

Μετά τη γέννηση, το μητρικό γάλα προσφέρει στο νεογνό έτοιμα αντισώματα και ζωντανά ανοσοϊκανά κύτταρα κατά των διαφόρων παθογόνων μικροοργανισμών. Μάλιστα επειδή το έμπειρο ανοσοποιητικό σύστημα της μαμάς διαθέτει ανοσιακή μνήμη μπορεί να παράγει γρήγορα και σε μεγάλη ποσότητα αντισώματα σε περίπτωση που κάποιος ιός εισέλθει στο οικογενειακό περιβάλλον.

Η συγκέντρωση της IgA στο πρωτόγαλα είναι πολύ υψηλή (20πλάσια από τον ορό αίματος ενός ενήλικα). Τα αντισώματα αυτά μεταφέρονται στο έντερο του νεογνού όπου παρέχουν τοπική ανοσία.

Επίσης το μητρικό γάλα περιέχει και IgG αντισώματα, τα οποία διαμέσου ειδικών υποδοχέων που υπάρχουν στο έντερο του νεογνού περνούν στην κυκλοφορία. Για παράδειγμα αυτού του είδους είναι τα αντισώματα ενάντια σε ιώσεις (γρίπη, covid19) με τα οποία τροφοδοτεί το νεογέννητο η μητέρα που έχει εμβολιαστεί ή νοσήσει στο παρελθόν.

Τέλος το μητρικό γάλα περιέχει μεγάλο αριθμό ανοσοϊκανών κυττάρων, ένα μέρος των οποίων καταφέρνει να περάσει στην κυκλοφορία του νεογνού. Πρόκειται κυρίως για μακροφάγα και πολυμορφοπύρηνα κύτταρα και σε μικρότερο βαθμό για Τ και Β λεμφοκύτταρα τα οποία προσφέρουν στο νεογέννητο ανοσολογικές πληροφορίες της μητέρας του που μπορεί να κρατήσουν για πολλά χρόνια.

Για τους λόγους αυτούς το μητρικό γάλα έχει ενεργό επίδραση στο αναπτυσσόμενο ανοσιακό σύστημα του βρέφους με αποτέλεσμα τα βρέφη που θήλασαν να έχουν καλύτερη απάντηση στους εμβολιασμούς και να εμφανίζουν μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης αλλεργικών και αυτοάνοσων νοσημάτων (σακχαρώδη διαβήτη, κοιλιοκάκη).

(Στη φωτογραφία το θαύμα της ζωής : το αντλημένο μητρικό γάλα έχει αλλάξει χρώμα, υφή και σύσταση την 3η ημέρα όπου το βρεφάκι πάσχει από μία ίωση με πυρετό. Το γάλα της μαμάς έχει γεμίσει αντισώματα!)

Δουλγέρης Κυριάκος 

Παιδίατρος

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΑ Η ΛΟΙΜΩΞΗ COVID-19 ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ;

 

Πάνω από 4 εκατομ. παιδιά έχουν βρεθεί θετικά στον SARS-CoV-2 έως σήμερα στις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα με την αύξηση των κρουσμάτων, αυξάνεται και ο αριθμός των παιδιών που νοσηλεύονται αλλά και των παιδιών που θα εμφανίσουν πιο μακροπρόθεσμες, το λεγόμενο και “Long Covid”.

Η εξέταση στον παιδίατρο, αμέσως μετά το τέλος της καραντίνας (και πριν επιστρέψουν τα παιδιά στις συνήθεις αθλητικές τους δραστηριότητες) είναι σημαντική για την παρακολούθηση της πορείας των συμπτωμάτων, τον προγραμματισμό του COVID-19 εμβολίου (και των άλλων εμβολίων ρουτίνας) και την ανάλυση θεμάτων ψυχικής υγείας των παιδιών που τυχόν έχουν προκύψει.

Εξαιτίας του μεγάλου εύρους των πιθανών επιπτώσεων, μετά την πάροδο της νόσου, η λήψη καλού ιστορικού και η κλινική εξέταση είναι απαραίτητη για να εντοπίσουμε υπολειπόμενα συμπτώματα.

Το πόσο σοβαρά περνούν τα παιδιά τη νόσο, δεν προδικάζει απαραίτητα το αν θα εμφανίσουν και μεταγενέστερα συμπτώματα. Ωστόσο, ένα παιδί με μέτριας βαρύτητας νόσο (>4 μέρες υψηλό πυρετό, >1 εβδομάδα μυαλγία, ρίγη ή λήθαργο, νοσηλεία σε νοσοκομείο) βρίσκεται σε μεγαλύτερο κίνδυνο για μεταγενέστερη καρδιαγγειακή νόσο.

ΤΙ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΖΗΤΗΣΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟ ΜΑΣ ΜΕΤΑ ΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ COVID19 ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ;

1. Εμβολιασμός για Covid19 : Ο εμβολιασμός των παιδιών που νόσησαν με το κατάλληλο για την ηλικία εμβόλιο συστήνεται στη χώρα μας 3 μήνες μετά τη νόσο. Ωστόσο στις ΗΠΑ ο εμβολιασμός των παιδιών που νόσησαν, λόγω και των συχνών επαναμολύνσεων από την Όμικρον, συστήνεται αμέσως μετά το τέλος της περιόδου της καραντίνας.

2. Επιστροφή στην αθλητική δραστηριότητα : Τα παιδιά που νόσησαν ήπια ή ασυμπτωματικά (< 4 μέρες πυρετού, < από 7 ημέρες με μυαλγίες, ρίγη ή λήθαργο) και έχουν φυσιολογικά ευρήματα στην κλινική εξέταση, επιστρέφουν άμεσα μετά την καραντίνα στην αίθουσα και τις αθλητικές τους δραστηριότητες. Για τα παιδιά αυτά δεν απαιτείται ειδικός εργαστηριακός έλεγχος ή καρδιολογική εκτίμηση εκτός αν ο ιατρός τους κρίνει το αντίθετο. Παιδιά που πέρασαν μέτρια ή σοβαρή νόσο θα χρειαστούν εργαστηριακό έλεγχο ή/και καρδιολογική εκτίμηση.

3. Επιστροφή στο σχολείο με συνεχιζόμενα συμπτώματα: Παιδιά με συμπτώματα που επιμένουν (long covid) μπορεί να χρειαστούν επιπλέον υποστήριξη για την επιστροφή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία. Αυτό σε συνεργασία με το σχολείο μπορεί να περιλαμβάνει σταδιακή επιστροφή στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες βασισμένη στην αντοχή του παιδιού και περιόδους ανάπαυσης από τις γνωστικές λειτουργίες κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας. Είναι πλέον γνωστό ότι τα συνεχιζόμενα συμπτώματα μπορεί να επηρεάζουν την ικανότητα μάθησης, συγκέντρωσης της προσοχής και ολοκλήρωσης των σχολικών εργασιών.

4. Απαιτείται κάποιο τεστ αντισωμάτων ; Παρά το ότι υπάρχουν διαθέσιμα ποσοτικά τεστ αντισωμάτων για έλεγχο μετά τη Covid19 λοίμωξη, αυτά δεν συστήνονται ως ρουτίνα καθώς δεν προσφέρουν κάποια βοήθεια στη διαχείριση του παιδιού με υπολειπόμενα συμπτώματα ή στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τον εμβολιασμό των παιδιών.

ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΗΣ COVID19 ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Τα συνήθη κλινικά συμπτώματα long covid περιλαμβάνουν: ασυνήθιστη κόπωση, δύσπνοια, πονοκέφαλο και απώλεια γεύσης ή όσφρησης. Αυτά αφορούν συνήθως τους μεγαλύτερους σε ηλικία εφήβους.

Παρακάτω περιγράφουμε τις συνήθεις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της covid19 λοίμωξης στα παιδιά και τους εφήβους.

1. ΠΟΛΥΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ (MIS-C)

Αποτελεί μία σπάνια επιπλοκή η οποία τυπικά συμβαίνει 2 έως 4 εβδομάδες μετά τη λοίμωξη από SARS-CoV-2 . Ένας επίμονος πυρετός χωρίς ξεκάθαρη κλινική εντόπιση που συμπίπτει με πρόσφατη έκθεση σε Covid-19, θα θέσει την υποψία του συνδρόμου. Τα συμπτώματα του συνδρόμου μπορεί να αναπτυχθούν ραγδαία, σε σημείο που τα παιδιά να αναπτύξουν αιμοδυναμική αστάθεια. Στην περίπτωση αυτή είναι απαραίτητα η εισαγωγή σε τριτοβάθμιο νοσοκομείο.

2. ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Τα επίμονα συμπτώματα από το αναπνευστικό μετά από οξεία λοίμωξη Covid-19 δεν είναι σπάνια. Αυτά περιλαμβάνουν: Πόνο στο στήθος, βήχα και δύσπνοια μετά από άσκηση και μπορεί να διαρκέσουν για τρεις μήνες ή και περισσότερο. Παιδιά άνω των 6 ετών με τέτοια επίμονα συμπτώματα θα πρέπει να επισκεφτούν παιδοπνευμονολόγο για αναπνευστικές δοκιμασίες.

3. ΚΑΡΔΙΑΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Μία από τις πιο ανησυχητικές πλευρές της Covid-19 λοίμωξης είναι η καρδιακή συμμετοχή, η οποία μπορεί να είναι μέρος της αρχικής οξείας νόσου, ή του Πολυσυστηματικού Φλεγμονώδες Συνδρόμου. Η μυοκαρδίτιδα μπορεί να αναπτυχθεί μετά τη λοίμωξη και εκδηλώνεται με πόνο στο στήθος, δυσκολία στην αναπνοή, αρρυθμία και κόπωση. Σε ποιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή ανεπάρκεια. Η επίπτωσή της κυμαίνεται από 0,5-3 % των παιδιών που μολύνονται.

4. ΑΝΟΣΜΙΑ – ΑΓΕΥΣΙΑ

Αφορά κυρίως εφήβους 10-19 ετών, με συχνότητα περίπου 25% σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα. Εκτός από τον προφανή κίνδυνο που προκύπτει από την μη αντίληψη επικίνδυνων οσμών όπως ο καπνός, η μείωση της όσφρησης και της γεύσης επηρεάζει τη διατροφή, τη διάθεση και την ποιότητα της ζωής. Τα συμπτώματα είναι δύσκολο να διαγνωσθούν σε μικρότερα παιδιά και μπορεί να παρουσιάζονται με μειωμένη όρεξη, αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες και αποφυγή- αναγούλιασμα σε τροφές που προηγουμένως τις δέχονταν καλά. Η ανοσμία και η αγευσία στα παιδιά τυπικά περνάει σε μερικές εβδομάδες.

5. ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Η λοίμωξη Covid-19 συνδέεται με επιπτώσεις στους εξής τομείς της εγκεφαλικής λειτουργίας: γνωστικός τομέας, γλώσσα, ακαδημαϊκές επιδόσεις, διάθεση και συμπεριφορά. Αυτές οι επιπτώσεις μπορεί να είναι ήπιες και δυσδιάκριτες στις μικρές ηλικίες.

Οι επιπτώσεις στις νοητικές και γνωσιακές λειτουργίες του παιδιού , περιγράφονται με τον όρο “Brain Fog”, ένα γενικό όρο που περιλαμβάνει: θολή σκέψη, δυσκολία στη παρακολούθηση, τη συγκέντρωση, τη μνήμη και εύκολη κούραση.

Αλλαγές που μπορεί να μας υποψιάσουν για Long Covid συμπτώματα είναι: απροσεξία στην τάξη, επιβράδυνση στο διάβασμα ή τις ασκήσεις ή όταν το παιδί απαιτεί περισσότερη επανάληψη για να μάθει κάτι, μικρότερες αντοχές στη διάρκεια του διαβάσματος και ανάγκη για περισσότερα διαλείμματα.

Είναι σημαντικό, πριν προχωρήσουμε σε διερεύνηση για Long Covid, να διορθώσουμε τυχόν συνήθειες που επιδρούν στην γνωσιακή λειτουργία, όπως ανεπαρκής ύπνος, ασταθές πρόγραμμα διαβάσματος και αθλητικών δραστηριοτήτων, αποφυγή αλκοόλ (έφηβοι).

6. ΕΥΚΟΛΗ ΚΟΠΩΣΗ- ΑΙΣΘΗΜΑ ΚΑΤΑΒΟΛΗΣ

Αφού εκτιμήσουμε ότι η καρδιακή και η αναπνευστική λειτουργία είναι φυσιολογική, εκτιμούμε ότι η μετά λοίμωξης κόπωση θα παρέλθει από μόνη της με την πάροδο του χρόνου.

7. ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ

Ο πονοκέφαλος είναι ένα σύνηθες σύμπτωμα κατά τη διάρκεια και μετά από μία λοίμωξη με SARS-CoV-2. Το ιστορικό, η εκτίμηση και η διαχείριση είναι η ίδια με αυτή που ακολουθούμε σε όλα τα παιδιά που εμφανίζουν πονοκέφαλο. Αρχικά εκτιμούμε και αποκλείουμε τα “red flag” συμπτώματα που συνδέονται με λοίμωξη του εγκεφάλου ή άλλα σοβαρά νευρολογικά αίτια του πονοκεφάλου. Οι αιτίες για τον μετά Covid-19 πονοκέφαλο συνδέονται περισσότερο με παράπλευρους παράγοντες, όπως η αλλαγή στη ρουτίνα, η κατάχρηση παυσίπονων- φαρμάκων, η κοινωνική απομόνωση, αλλαγές στις συνήθειες του ύπνου, φτωχή ενυδάτωση ή/και διατροφή και έλλειψη άσκησης παρά με την επίδραση του ίδιου του ιού. Άρα σε μία πρώτη φάση προσπαθούμε να βοηθήσουμε το παιδί με το να επιστρέψει στη προ-covid ρουτίνα και τις συνήθειές του.

Δουλγέρης Κυριάκος 

Παιδίατρος

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΚΑΘΙΣΜΑΤΑΚΙ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ ΤΟΥΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥΣ ΜΗΝΕΣ !

 

Τον χειμώνα η προσαρμογή στο καρεκλάκι αυτοκινήτου γίνεται λίγο πιο δύσκολη!

Ο γενικός κανόνας είναι ότι ογκώδη ρούχα, συμπεριλαμβανομένων των χειμερινών μπουφάν και των στολών εξόδου, δεν πρέπει να φοριούνται κάτω από τη ζώνη ενός καθίσματος αυτοκινήτου.

Σε ένα τροχαίο ατύχημα, το γέμισμα σε ένα μπουφάν συμπιέζεται αμέσως από τη δύναμη, αφήνοντας επιπλέον χώρο κάτω από τη ζώνη. Ένα παιδί μπορεί στη συνέχεια να γλιστρήσει μέσα από τους ιμάντες και να πεταχτεί από το κάθισμα.

Ακολουθούν ορισμένες συμβουλές που θα βοηθήσουν να επιτύχουμε την ισορροπία μεταξύ του να κρατάμε τα βρέφη ζεστά καθώς και ασφαλώς δεμένα στο καθισματάκι:

• Αν έχετε νεογέννητο αποθηκεύστε το βρεφικό κάθισμα μέσα στο σπίτι όταν δεν το χρησιμοποιείτε. Η διατήρηση του καθίσματος σε θερμοκρασία δωματίου θα μειώσει την απώλεια θερμότητας του σώματος του παιδιού στο αυτοκίνητο.

• Ξεκινήστε νωρίς! Αν σκοπεύετε να βγείτε με το μωρό τα πρωινά του χειμώνα χρειάζεται να ξεκινήσετε νωρίς. Έχετε πολλά να συγκεντρώσετε και το βρέφος μπορεί να μην είναι συνεργάσιμο! Επιπλέον, η οδήγηση με μωρό στο πίσω κάθισμα θα απαιτήσει από εσάς να επιβραδύνετε και να είστε προσεκτικοί (ειδικά αν βρέχει).

• Αν έχει κρύο ντύστε το παιδί σε λεπτές στρώσεις. Ξεκινήστε με στενές στρώσεις στο κάτω μέρος, όπως καλσόν, κολάν ή μακρυμάνικα κορμάκια. Στη συνέχεια, προσθέστε ένα παντελόνι και ένα πιο ζεστό τοπ όπως ένα πουλόβερ ή λεπτό φλις μπουφάν από πάνω. Σε πολύ κρύο καιρό, τα μακριά εσώρουχα είναι επίσης μια ζεστή και ασφαλής επιλογή.

Ως γενικός εμπειρικός κανόνας, τα βρέφη πρέπει να φορούν ένα παραπάνω στρώμα ρουχισμού από τους ενήλικες. Εάν εσείς φοράτε παλτό, το μωρό σας πιθανότατα θα χρειαστεί μπουφάν και κουβέρτα. Απλώς θυμηθείτε να αφαιρέσετε το μπουφάν και την κουβέρτα μέσα στο αυτοκίνητο πριν βάλετε το παιδί σας στο κάθισμα αυτοκινήτου.

• Μην ξεχνάτε καπέλα, γάντια και κάλτσες ή μποτάκια. Αυτά βοηθούν να κρατούν τα παιδιά ζεστά χωρίς να παρεμβαίνουν στους ιμάντες των καθισμάτων αυτοκινήτου. Εάν το παιδί σας πιπιλάει τον αντίχειρα, σκεφτείτε τα μισά γάντια με ανοιχτά δάχτυλα

• Σφίξτε τους ιμάντες του καθίσματος αυτοκινήτου. Ακόμα κι αν το παιδί σας φαίνεται σφιχτά κουμπωμένο στο κάθισμα αυτοκινήτου, τα πολλαπλά στρώματα μπορεί να δυσκολέψουν αρκετά το σφίξιμο της ζώνης. Εάν μπορείτε με το ένα σας χέρι να «γραπώσετε» τους ιμάντες αυτό σημαίνει ότι πρέπει να τους σφίξετε πιο πολύ ώστε να εφαρμόζουν σφιχτά στο στήθος του παιδιού σας.

• Χρησιμοποιήστε μια κουβέρτα πάνω από τα λουριά. Μπορείτε να προσθέσετε μια κουβέρτα στο επάνω μέρος των ιμάντων ή να βάλετε το χειμερινό παλτό του παιδιού σας ανάποδα προς τα πίσω (πάνω από τους ιμάντες). Μερικοί γονείς προτιμούν προϊόντα όπως παλτό ή μπουφάν σε στυλ πόντσο που κλείνουν με φερμουάρ στα πλαϊνά, έτσι ώστε η πλάτη να μπορεί να γυρίζει προς τα εμπρός πάνω από το λουρί. Λάβετε υπόψη ότι αυτή η έξτρα κουβέρτα ή το ανάποδο μπουφάν πρέπει να είναι εύκολα αφαιρούμενα σε περίπτωση που το μωρό ζεσταίνεται πολύ μετά το ζέσταμα του αυτοκινήτου.

• Χρησιμοποιήστε κάλυμμα καθίσματος αυτοκινήτου ΜΟΝΟ εάν δεν έχει στρώμα κάτω από το μωρό το ίδιο το καθισματάκι. Τίποτα ογκώδες δεν πρέπει ποτέ να μπαίνει κάτω από το σώμα του παιδιού σας ή ανάμεσα στο σώμα του και τους ιμάντες της ζώνης.

• Στο εμπόριο, μπορεί να συναντήσουμε αξεσουάρ για τα καθίσματα αυτοκινήτου που δεν είναι ασφαλή για χρήση. Ακριβώς επειδή είναι στο ράφι στο κατάστημα ή πωλείται στο διαδίκτυο δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές!

• Θυμηθείτε: ένα αντικείμενο που δεν συνόδευε το κάθισμα αυτοκινήτου, δεν έχει υποβληθεί σε δοκιμή σύγκρουσης και μπορεί να επηρεάσει την προστασία που παρέχεται σε περίπτωση ατυχήματος. Μην χρησιμοποιείτε ποτέ ένθετα υπνόσακου ή άλλα αξεσουάρ καροτσιού στο κάθισμα αυτοκινήτου.

• Ετοιμάστε μια τσάντα έκτακτης ανάγκης για το αυτοκίνητό σας. Κρατήστε εκεί επιπλέον κουβέρτες, στεγνά ρούχα, καπέλα, γάντια και μη αλλοιώσιμα σνακ σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης στο δρόμο ή αν το παιδί σας βραχεί σε μια χειμερινή έξοδο.

Δουλγέρης Κυριάκος 

Παιδίατρος

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

ΓΡΙΠΗ : ΤΙ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ;

Η γρίπη είναι μία νόσος που προκαλείται από έναν αναπνευστικό ιό. Η γρίπη μπορεί να διαδοθεί ταχύτατα μέσα στην κοινότητα καθώς ο ιός μεταδίδεται από άτομο σε άτομο με τα σταγονίδια. Η περίοδος μεταδοτικότητας της γρίπης είναι μεγάλη: από 5 έως 9 μέρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Γι΄αυτό σε περιόδους έξαρσης της γρίπης ο ιός μεταδίδεται σε ολόκληρες σχολικές τάξεις αφού τα παιδιά επιστρέφουν στο σχολείο ενώ συνεχίζουν να μεταδίδουν.

Εκτός από τα μολυσμένα σταγονίδια που εκπέμπουμε με την αναπνοή και το βήχα, η γρίπη, μπορεί να μεταδοθεί από μολυσμένες επιφάνειες. Για παράδειγμα πιάνοντας το πόμολο μίας πόρτας και βάζοντας στη συνέχεια τα χέρια στο στόμα ή τρίβοντας τα μάτια. Γι΄ αυτό δεν ξεχνάμε το πόσο σημαντικό είναι το πλύσιμο των χεριών.

Πότε είναι η εποχή της γρίπης; Συνήθως η γρίπη αρχίζει το φθινόπωρο και τελειώνει στην αρχή της άνοιξης. Μετά την επιδημία της covid19 είδαμε το μοτίβο της γρίπης να αλλάζει με εμφάνιση σποραδικών κρουσμάτων σε όλη τη διάρκεια του έτους. Ενώ βλέπουμε ήδη αυξημένα κρούσματα γρίπης από τον μήνα Δεκέμβριο.

Ιδανικά τα παιδιά θα πρέπει να κάνουν το ετήσιο εμβόλιο για τη γρίπη από τα μέσα του Οκτωβρίου. Ωστόσο αν το παιδί δεν έχει εμβολιαστεί, αυτό μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή. Σε κάθε περίπτωση χρειαζόμαστε περίπου 15 ημέρες για να παράγουμε αντισώματα από το εμβόλιο. Η γρίπη συνεχίζεται τους μήνες Ιανουάριο, Φεβρουάριο, Μάρτιο και Απρίλιο.

Όλες οι ηλικίες συμπεριλαμβανομένων των νηπίων, του δημοτικού και των εφήβων κολλάνε με ευκολία τη γρίπη. Με την ίδια ευκολία ο ιός μεταδίδεται στους γονείς και τους φροντιστές των παιδιών τις πρώτες ημέρες που αυτά νοσούν. Χρειάζεται προσοχή στο να μην κολλήσουν ηλικιωμένοι και ευπαθή άτομα.

Στη χώρα μας το εμβόλιο της γρίπης συστήνεται για τα ευπαθή παιδιά που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου. Επίσης προτείνεται σε όλα ανεξαιρέτως τα παιδιά από 6 μηνών έως 5 ετών.

Σε περίπτωση που στην οικογένεια υπάρχει μικρό βρέφος, αυτό μπορεί να προστατευθεί με το να εμβολιαστούν όλα τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Επίσης συστήνεται να έχει εμβολιαστεί η μαμά του ήδη από τη περίοδο τηςεγκυμοσύνης.

Τα συμπτώματα της γρίπης περιλαμβάνουν:

• Ξαφνικό πυρετό συνήθως πάνω από 38°C

• Ρίγη

• Πονοκέφαλο, μυαλγίες, αίσθημα κόπωσης

• Πονόλαιμο

• Ξηρό, επώδυνο βήχα

• Ρινική συμφόρηση

• Εμετός ή διάρροια

Η γρίπη μπορεί να διαρκέσει μία εβδομάδα ή και περισσότερο. Αντίθετα ένα παιδί με απλό κοινό κρυολόγημα έχει συνήθως χαμηλό πυρετό, ρινική καταρροή και πιο ήπιο βήχα. Γενικά η γρίπη εκδηλώνεται στα παιδιά πιο επώδυνα από το απλό κρυολόγημα και τα κάνει να φαίνονται πιο κουρασμένα και άρρωστα.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ

Τα παιδιά θα ωφεληθούν από ανάπαυση και κατανάλωση μεγάλης ποσότητας υγρών όταν έχουν γρίπη. Σε περίπτωση πυρετού η παρακεταμόλη και η ιβουπροφαίνη θα τα κάνει να νιώσουν καλύτερα. Η ιβουπροφαίνη (Algofren) μπορεί να χορηγηθεί σε παιδιά άνω των 6 μηνών, ωστόσο, την αποφεύγουμε σε παιδιά που είναι αφυδατωμένα ή κάνουν συνεχώς εμετό.

Αντιϊκή αγωγή (TAMIFLU) δίνεται υπό προϋποθέσεις (σε παιδιά με υποκείμενες νόσους ή σε μικρά παιδιά κάτω των 2 ετών με σοβαρή νόσο) και έχει ουσιαστική δράση αν ξεκινήσει μέσα στο πρώτο έως δεύτερο 24ωρο των συμπτωμάτων. Δεν χορηγούμε αντιϊκή αγωγή σε όλα τα παιδιά που θα νοσήσουν από γρίπη καθώς το φάρμακο μπορεί να έχει παρενέργειες (από το γαστρεντερικό) και περιορισμένη αποτελεσματικότητα.

Δουλγέρης Κυριάκος 

Παιδίατρος

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

 

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ !

                        

Στραβά ποδαράκια στα παιδιά: Πότε είναι φυσιολογικό και πότε πρέπει να ανησυχήσουμε;

Πολλοί γονείς ανησυχούν όταν βλέπουν τα πόδια του μωρού τους να σχηματίζουν «παρενθέσεις» ( ) ή αργότερα να ενώνονται στα γόνατα σαν «Χ». Τις περισσότερες φορές, αυτή η εικόνα είναι απόλυτα φυσιολογική!

Τα κάτω άκρα των παιδιών περνούν από συγκεκριμένα στάδια ανάπτυξης μέχρι να ισιώσουν. Ας δούμε τον «χάρτη» της εξέλιξης των παιδικών ποδιών και πότε χρειάζεται η συμβουλή ειδικού.

1. Νεογνά & Βρέφη (Ραιβογονία - Σχήμα Ο): Τα μωρά γεννιούνται με τα γόνατα προς τα έξω ( ) και μια ελαφριά στροφή της κνήμης. Αυτό οφείλεται στη «μαζεμένη» στάση που είχε το έμβρυο μέσα στη μήτρα.

2. Τέλος 2ου έτους (Ίσια πόδια): Μόλις το παιδί αρχίσει να στέκεται όρθιο και να περπατά σταθερά, η ραιβογονία διορθώνεται αυτόματα. Μέχρι τα 2 έτη, η πλειοψηφία των παιδιών έχει πλέον ίσια γόνατα.

3. Ηλικίες 2-4 ετών (Βλαισογονία - Σχήμα Χ): Καθώς η ανάπτυξη συνεχίζεται, τα πόδια αλλάζουν κατεύθυνση και παίρνουν σχήμα «Χ». Τα γόνατα φαίνονται να «χτυπούν» μεταξύ τους όταν το παιδί τρέχει ή περπατά.

4. Ηλικίες 6-7 ετών (Τελική ευθυγράμμιση): Μετά τα 4 έτη, το «Χ» αρχίζει να υποχωρεί σταδιακά. Μέχρι την ηλικία των 6 με 7 ετών, τα πόδια γίνονται τελείως ευθεία στο 95% των παιδιών.

Πότε πρέπει να επισκεφθούμε ορθοπεδικό;

Αν και η αυτόματη διόρθωση είναι ο κανόνας, υπάρχουν κάποια «καμπανάκια» που δείχνουν ότι η κατάσταση ίσως δεν είναι η αναμενόμενη:

Για τη Ραιβογονία ( ): Αν το παιδί είναι άνω των 3 ετών και το σχήμα «Ο» ανάμεσα στα γόνατα επιμένει, χειροτερεύει ή είναι ασύμμετρο (το ένα πόδι λυγίζει φυσιολογικά και το άλλο όχι).

Για τη Βλαισογονία (Χ): Αν το σχήμα «Χ» επιμένει μετά την ηλικία των 5 ετών ή αν είναι υπερβολικά έντονο και ασύμμετρο.

 Extra Tips (Τι άλλο πρέπει να προσέχετε)

Παρατηρήστε τα παπούτσια: Αν δείτε υπερβολική ή ανομοιόμορφη φθορά στη σόλα των παπουτσιών (π.χ. να λιώνουν πολύ από τη μία πλευρά), αξίζει μια εκτίμηση.

Προσοχή στους πόνους και τις πτώσεις: Η φυσιολογική ραιβογονία/βλαισογονία δεν προκαλεί πόνο. Αν το παιδί παραπονιέται για πόνο στα γόνατα ή στα ισχία ή αν σκοντάφτει πολύ συχνά λόγω της θέσης των ποδιών του, συμβουλευτείτε ορθοπεδικό
Χρειάζονται ειδικά παπούτσια;

Όχι σε αυθαίρετους ανατομικούς πάτους: Μην αγοράζετε ειδικά ορθοπεδικά παπούτσια ή πάτους χωρίς τη σύσταση ειδικού. Τα περισσότερα παιδιά χρειάζονται απλά ανατομικά παπούτσια (στο σωστό μέγεθος!) που επιτρέπουν στο πόδι να αναπτυχθεί φυσικά. 

Δουλγέρης Κυριάκος 

Παιδίατρος

Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/