Τετάρτη 11 Ιανουαρίου 2023

ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΤΡΟΦΕΣ ΠΟΥ ΒΟΗΘΟYΝ ;


 

Αρχικά, σε αντίθεση με γνωστούς μύθους (πχ φάτε σούπες, βραστά, ανάλατα κλπ ), θα τονίσουμε, ότι η διατροφή μίας μαμάς που θηλάζει είναι γενικά ίδια με τη διατροφή μιας μαμάς που δεν θηλάζει. Παρόμοια με την διατροφή ολόκληρης της οικογένειας. Πολλές φορές τα ερωτήματα που δεχόμαστε για την διατροφή αφορούν αγωνίες που προέρχονται από διαιώνιση λανθασμένων και παράξενων αντιλήψεων.

Καλή διατροφή (που βοηθάει και το θηλασμό) σημαίνει το να τρώμε ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο από τροφές που είναι όσο το δυνατόν πιο κοντά στη φυσική τους κατάσταση. Η αποφυγή του αλατιού, της ζάχαρης, των απλών υδατανθράκων, του περιττού λίπους και των συσκευασμένων προϊόντων με συντηρητικά έχει ταυτόχρονο όφελος για την μητέρα και το παιδί, κατά την διάρκεια του θηλασμού αλλά και μετά από αυτόν.

Η κλασική μεσογειακή διατροφική πυραμίδα θα πρέπει να εφαρμόζεται κατά τον θηλασμό και μια προσεκτική μελέτη αυτής θα είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη. Για παράδειγμα δείτε πόση υπερβολή υπάρχει στην κατανάλωση κόκκινου κρέατος, το οποίο βάσει της πυραμίδας θα πρέπει να καταναλώνεται 1 φορά στις 10 μέρες. Να λοιπόν που η περίοδος του θηλασμού είναι μια καλή ευκαιρία να απαλλαγούμε από όλα αυτά τα κορεσμένα λιπαρά.

Από την άλλη είναι γνωστό πως παρωχημένες περιοριστικές δίαιτες (μη τρως γλυκά, μη τρως καυτερά, μη πίνεις καφέ, μη το ένα, μη το άλλο . . .) στρεσάρουν τις μητέρες και εν τέλει προκαλούν εμπόδιο στον ίδιο τον θηλασμό.

Ας δώσουμε λοιπόν απαντήσεις στα πιο συχνά διατροφικά θέματα που απασχολούν τις θηλάζουσες μητέρες.

1) Η ποιότητα του γάλακτος επηρεάζεται από την διατροφή της μαμάς;

Όχι η ποιότητα του γάλακτος είναι σταθερή και δεν απαιτείται ειδική διατροφή για να παράγουμε «ιδανικό γάλα». Εφόσον δηλαδή η μητέρα δεν υποσιτίζεται και τρώει μια ποικιλία τροφών της αρεσκείας της, το γάλα είναι πάντα επαρκές για το βρέφος.

Ειδική μέριμνα θα πρέπει να γίνει για ιχνοστοιχεία όπως ο σίδηρος, το ασβέστιο και βιταμίνες όπως Α, D, B6, B12, φυλλικό οξύ, στα οποία ενδεχομένως να υπάρχει έλλειμμα στη μητέρα κατά τον θηλασμό είτε και πριν από αυτόν. Αν δηλαδή η μητέρα έχει ένα γνωστό ιστορικό ανεπάρκειας σιδήρου ή και βιταμινών μπορεί να λάβει συμπλήρωμα διατροφής κατά τον θηλασμό υπό την καθοδήγηση επαγγελματία υγείας.

Επίσης ειδική μέριμνα θα πρέπει να ληφθεί για την τροφοδοσία της μητέρας με ωφέλιμα ω3 ακόρεστα λιπαρά. Είναι πιο εύκολο για τον μητρικό οργανισμό να τροφοδοτήσει το γάλα με ωφέλιμα λιπαρά όταν η μαμά καταναλώνει αντίστοιχα τροφές πλούσιες σε αυτά (ψάρια, ξηρούς καρπούς, ελαιόλαδο).

Ασβέστιο : αν η μητέρα έχει αποστροφή προς τα γαλακτοκομικά ή δεν καταναλώνει γαλακτοκομικά λόγω δυσανεξίας δεν χρειάζεται να αγχώνεται. Μπορεί να λάβει το ασβέστιο από μια ποικιλία τροφών όπως : πράσινα λαχανικά, ξηροί καρποί και ψάρια.

Βιταμίνη B12: συστήνεται συμπλήρωμα βιταμίνης B12 στις μητέρες που ακολουθούν χορτοφαγική δίαιτα.

Βιταμίνη D: συστήνεται η λήψη συμπληρώματος βιταμίνης D ειδικά για τους πρώτους μήνες του θηλασμού καθώς η βιταμίνη αυτή δεν καλύπτετε εύκολα από τι τροφές και απαιτείται ταυτόχρονη έκθεση στον ήλιο.
2) Τροφές και συμπληρώματα διατροφής που αυξάνουν την παραγωγή. Είναι απαραίτητα;

Οι μητέρες που θηλάζουν αποκλειστικά, τις περισσότερες φορές δεν έχουν λόγο να χρησιμοποιήσουν συμπληρώματα για να αυξήσουν την παραγωγή ειδικά όταν έχουν εδραιώσει τη γαλουχία. Η αύξηση της παραγωγής γάλακτος συνδέεται με τους συχνούς θηλασμούς και την επαρκή ενυδάτωση. Ακόμα και αν η διατροφή της μαμάς κρίνεται ως «φτωχή», σπάνια αποτελεί αιτία ανεπαρκούς παραγωγής, επειδή οι αποθήκες ενέργειας-συστατικών του σώματος επαρκούν για την παραγωγή ποιοτικού γάλακτος για πολύ καιρό.

Τα συμπληρώματα για την αύξηση της παραγωγής γάλακτος μπορεί να έχουν και αρνητικές επιπτώσεις στον θηλασμό όπως αλλαγή στη γεύση του γάλακτος (κάνοντας το μη αρεστό στο βρέφος) ή η πρόκληση υπερπαραγωγής.

Γνωστά σκευάσματα για την αύξηση της παραγωγή είναι η μαγιά μπύρας, η τριγωνέλα, το γαϊδουράγκαθο και ο μάραθος. Προσοχή λοιπόν ! Συστήνονται μόνο σε περιπτώσεις όπου δεν έχει εδραιωθεί η γαλουχία με φυσικό τρόπο και πάντα υπό την επίβλεψη επαγγελματία υγείας που έχει εμπειρία στην χορήγησή τους.
3) Και αν δεν προλαβαίνω να μαγειρέψω ;

Λάβετε συχνά και ποιοτικά σνάκ!

Μπορεί κατά διάρκεια της ημέρας να μην έχετε χρόνο να παρασκευάσετε τα «ιδανικά» κύρια γεύματα. Οι απαιτήσεις εξάλλου μπορεί να είναι πολλές (συχνοί θηλασμοί, φροντίδα του μεγαλύτερου παιδιού). Πολλά σνάκ είναι ιδιαίτερα θρεπτικά και μπορούν να σας στηρίξουν : ψωμί ολικής αλέσεως με κασέρι, ξηροί καρποί, τυρί, γιαούρτι με μέλι (ναι το μέλι δεν απαγορεύεται στην θηλάζουσα), φρούτα, αυγά. Επιλέξτε αυτά τα μικρά και συχνά γεύματα σε συνδυασμό με καλή ενυδάτωση (νερό, φρέσκος χυμός).

4) Είδαμε τροφές που βοηθούν, υπάρχουν και τροφές που πρέπει να αποφεύγουμε;

Είναι γνωστές οι συμβουλές που δίνονται σε θηλάζουσες να αποφεύγουν τροφές όπως όσπρια, πικάντικα φαγητά, λαχανικά, όξινα φρούτα, γλυκά ή και μέλι.

Προκαταβολικά μπορούμε να πούμε( και από την εμπειρία μας) ότι τίποτα από αυτά δεν ισχύει. Με εξαίρεση τον πρώτο μήνα ζωής όπου τροφές όπως όσπρια ή λαχανικά (μπρόκολα, κουνουπίδια) μπορεί να προκαλέσουν αέρια και να επιτείνουν τους κολικούς. Ωστόσο και αυτές οι τροφές αν καταναλωθούν με μέτρο δεν θα επηρεάσουν το βρέφος.

Μπορείτε να καταναλώσετε πιπέρι, κρεμμύδι, σκόρδο, σαλάτες, γαλακτοκομικά αρκεί να τα φάτε με μέτρο. Επίσης μπορείτε να φάτε μισή μερίδα οσπρίων και να συμπληρώσετε το γεύμα με έναν πιο ελαφρύ υδατάνθρακα.

Μην ενοχοποιείτε χωρίς αποδείξεις τα γαλακτοκομικά. Δεν θα μειωθούν οι κολικοί του μωρού αν κόψετε τα γαλακτοκομικά. Εκτός αν υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι το βρέφος παρουσιάζει αλλεργία στο γάλα αγελάδας. Γενικά μη εφαρμόζετε περιοριστικές δίαιτες χωρίς να ρωτήσετε τον παιδίατρό σας.

Σε κάθε περίπτωση δεν είναι κακό να πειραματιστείτε. Αν διαπιστώσετε ότι μια συγκεκριμένη τροφή διερχόμενη από το δικό σας πεπτικό σύστημα και εκκρινόμενη στο γάλα ενοχλεί το μωρό, μπορείτε να την αποκλείσετε.

Επίλογος

Μια υγιεινή διατροφή με λαχανικά, φρούτα, δημητριακά και πρωτεΐνες είναι ότι χρειάζεται μια μητέρα για να πάρει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται για να παράγει γάλα. Αποφύγετε τις υπερβολές και την άσκοπη πληροφορία, εμπιστευτείτε το ένστικτο σας και ζητήστε την συμβουλή του ιατρού σας.

Δουλγέρης Κυριάκος 
Παιδίατρος
Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos

Δευτέρα 9 Ιανουαρίου 2023

ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΡΝΟΥΜΕ !

 


Φανταστείτε να μην μπορείτε να εκφράσετε το θυμό σας όταν το αφεντικό σας σας κριτικάρει διαρκώς. Τι θα γινόταν αν αυτό συνέβαινε 10 φορές από το πρωί μέχρι το βράδυ ;

Αυτή λοιπόν είναι η ζωή ενός νηπίου στην ηλικία των 2 ετών. Κατά τη διάρκεια της νηπιακής ηλικίας τα παιδιά υφίστανται μεγάλες αλλαγές και περνούν πολλά διαφορετικά στάδια στον τρόπο αλληλεπίδρασης με τους ενηλίκους. Φυσικά, αυτές οι αλλαγές βρίσκουν τα παιδιά απροετοίμαστα και χωρίς την ωριμότητα ενός μεγαλύτερου παιδιού.

Στην μικρή προσχολική ηλικία ο εγκέφαλος δεν έχει την δυνατότητα να περιγράψει καλά τα συναισθήματα του και εκδηλώνει την αντίθεσή του με «ανορθόδοξους» τρόπους όπως το να χτυπάει.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί σας είναι κακό ή κακομαθημένο ή ακόμα ότι έχετε αποτύχει ως γονιός. Απλά το νήπιο είναι νήπιο και το χτύπημα είναι μια αντίδραση της ηλικίας.

Τι να κάνουμε;

1. ΜΗΝ ΑΝΤΙΔΡΑΤΕ ΠΑΡΟΡΜΗΤΙΚΑ

Χρειάζεται κάθε φορά να αξιολογήσουμε την κατάσταση και να σκεφτούμε με νηφαλιότητα.
Αν αποστασιοποιηθούμε για λίγα δευτερόλεπτα θα μπορέσουμε να το διαχειριστούμε καλύτερα.
Ας πάρουμε λοιπόν μερικές ανάσες, ας μετρήσουμε ως το δέκα και ας δούμε πως θα το χειριστούμε.
Αρχικά δεχόμαστε τα συναισθήματα και δεν τα παραβλέπουμε.
«Είσαι θυμωμένος/η το καταλαβαίνω».
Συχνά οι γονείς παραβλέπουμε τα συναισθήματα των παιδιών επειδή θεωρούμε ότι τα γνωρίζουμε ήδη ή θεωρούμε ότι τα συναισθήματα θα υποχωρήσουν αν απλώς τα αγνοήσουμε.
Μην βάζετε ως προτεραιότητα στην αντιμετώπιση σας το «τι θα πει ο κόσμος» ή το «τι θα σκέφτονται για μας» κ.α. Όσοι έχουν μεγαλώσει παιδιά καταλαβαίνουν από παρόμοιες συμπεριφορές. Μη προχωρήσετε δηλαδή σε μία παραδειγματική τιμωρία στο κέντρο της παιδικής χαράς. Οι σκέψεις του «τι θα πουν οι άλλοι για εμάς» θα σας φέρουν σε απόγνωση και σε αδιέξοδο σε σχέση με το τι πρέπει να γίνει με το θυμωμένο παιδί.
Προσανατολιστείτε αποκλειστικά στο παιδί, τι του συμβαίνει, τι σκέφτεται , τι νιώθει.

2. ΘΕΣΕΤΕ ΤΑ ΟΡΙΑ

«Δεν είναι σωστό να χτυπάς. Ας απομακρυνθούμε από εδώ ώστε να μην χτυπήσεις ξανά.»
Στο παράδειγμα αυτό έχουμε θέσει ένα πάρα πολύ σαφές όριο. « Δε θα σε αφήσω να με χτυπάς» ή « Δε θα σε αφήσω να χτυπάς τους φίλους σου». Εάν το παιδί δεν ακούει, καλό είναι να σκύψουμε στο ύψος του και να πιάσουμε πολύ απαλά τα χεράκια του. Το παιδί θα νιώσει ασφάλεια με αυτό τον τρόπο, έχοντας την επαφή μαζί μας και θα αντιληφθεί το όριο. Εάν συνεχίζει, μπορούμε να το πάρουμε και να το μετακινήσουμε μην επιτρέποντας του να συνεχίζει να χτυπάει.

3. ΔΙΔΑΞΤΕ
Μη σταματήσετε ποτέ να εξηγείτε και να μαθαίνετε τρόπους συμπεριφοράς στο παιδί.
Όχι τη στιγμή της έντασης αλλά αργότερα σε στιγμή ηρεμίας. Διδάξτε το νήπιο να διαχειρίζεται το θυμό και την απογοήτευση, για παράδειγμα, ρωτήστε το αν θα μπορούσε να παίξει με το παιχνίδι όταν σταματήσει να παίζει η αδερφή του.
Μη δείχνετε ότι η άσχημη συμπεριφορά σας επηρεάζει πολύ και μην το αφήνετε να σας χειρίζεται με όπλο την άσχημη συμπεριφορά. Όσο περισσότερη προσοχή τραβάει το παιδί από το χτύπημα, τόσο πιο συχνά θα θέλει να το επαναλάβει.
Μια άλλη αποτελεσματική στρατηγική που βοηθάει τα παιδιά να ελέγξουν το θυμό τους ονομάζεται «3+10». Πώς θα τη χρησιμοποιήσουμε;
Πείτε του ότι όταν νιώσει τα σημάδια του θυμού στο σώμα του, τα οποία το προειδοποιούν ότι θα χάσει τον έλεγχο, ότι πρέπει να κάνει δύο πράγματα. Αρχικά να πάρει 3 βαθιές ανάσες και στη συνέχεια να μετρήσει αργά από μέσα του μέχρι το 10. Αυτή η τεχνική θα το βοηθήσει να ηρεμήσει.
Το σημαντικότερο όλων κι αυτό που θα πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας είναι ότι χρειάζεται πολλή υπομονή και πολλές φορές επανάληψη ενός ορίου, ώστε ένα παιδί να το υιοθετήσει. Και εμείς οι γονείς να θυμόμαστε ότι είμαστε το πρότυπο για τα παιδιά μας. Ο τρόπος που θα συμπεριφερθούμε καθορίζει τον δικό τους. Άλλωστε το χτύπημα συνήθως από κάπου το έχουν δει.


Δουλγέρης Κυριάκος 
Παιδίατρος
Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos

Πέμπτη 6 Οκτωβρίου 2022

ΤΙ ΛΕΜΕ ΣΕ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΝΟΣ TANTRUM ;;


 


1. Μην πείτε τίποτα απλά να είστε παρών/παρούσα!

2. «Αισθάνεσαι θυμό/στενοχώρια, το καταλαβαίνω. Εγώ είμαι εδώ όταν είσαι έτοιμος/η για να σε πάρω μια αγκαλιά».

3. Μπορείτε να πείτε κάτι όπως: «Είσαι στα αλήθεια ταραγμένος/η, δεν έφαγες ούτε το αγαπημένο σου πρωινό».

4. Ή κάτι όπως : «Είσαι πολύ λυπημένη που δεν μπορείς να έχεις το μπλε ποτήρι, το ξέρω γλυκιά μου».
5. Αλλά γενικά στο μέσον μίας έκρηξης θυμού δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για να συνομιλήσετε, να διδάξετε, να διαπραγματευτείτε ή να προσπαθήσετε να δώσετε τέλος στην έκρηξη θυμού του παιδιού.
Το tantrum ή αλλιώς έκρηξη οργής είναι αντίδραση του ανώριμου ακόμα συναισθηματικά παιδιού στα όρια που του θέτουν οι ενήλικες. Τυπικά τα tantrums συμβαίνουν στο ηλικιακό εύρος των 2 έως 3 ετών, με αποτέλεσμα στις ηλικίες αυτές να αποδίδονται οι όροι «terrible twos» και «horrible threes». Βέβαια όσοι έχουμε μεγαλύτερα παιδιά θυμόμαστε καλά ότι η φάση με τα tantrums κρατάει λίγο περισσότερο, ακόμα και ως τα 5 έτη.

Τι τους συμβαίνει ακριβώς; Ξαφνικά βλέπουμε ένα μικρό παιδάκι, ηλικίας 2 ετών, να κλαίει σπαρακτικά, να ουρλιάζει ή ακόμα και να χτυπιέται στο πάτωμα για φαινομενικά ασήμαντους λόγους. Μία μη αναμενόμενη ματαίωση, όπως πχ το ότι δεν το αφήσαμε να παίξει με τη μπάλα μέσα στο σπίτι, μπορεί να πυροδοτήσει μία τέτοια έκρηξη.

Τα μικρά νήπια αδυνατούν να επεξεργαστούν «λογικά» τα ερεθίσματα που λαμβάνουν από το περιβάλλον τους και δυσκολεύονται να διαχειριστούν τα αρνητικά συναισθήματα τα οποία τα κυριεύουν την ώρα του tantrum.

Πολλές φορές οι ώρες των εκρήξεων συμπίπτουν με τις ώρες όπου τα παιδάκια είναι κουρασμένα και νυστάζουν. Η κούραση σε συνδυασμό με τα έντονα ερεθίσματα προδιαθέτει στην έκρηξη. Γι αυτό είναι σημαντικό να τηρούμε και να σεβόμαστε τις ρουτίνες του ύπνου στις μικρές ηλικίες. Αν είμαστε ακόμα στην παιδική χαρά στις 9 το βραδύ, είναι πολύ πιθανό να δούμε το μικρό μας να χτυπιέται στο χώμα επειδή δεν μπορεί να ανέβει σε μία τσουλήθρα . . .

Πως αλληλεπιδρούμε με το παιδί κατά τη διάρκεια της έκρηξης του θυμού; Κάθε νήπιο είναι ξεχωριστό, το ίδιο και κάθε έκρηξη θυμού. Το να μην μιλήσετε καθόλου και απλώς να είστε παρών είναι αυτό που συχνά του χρειάζεται. Αν το νήπιο σας παρηγορείται με τις λέξεις σας, να είστε σύντομοι, καθησυχάζοντας το και κατανοώντας το. Παραμείνετε δίπλα του και να θυμάστε: το νήπιο σας είναι ένα καλό παιδί που εκείνη την ώρα βιώνει μια άσχημη στιγμή. Μην φωνάζετε κι εσείς.

Και τι γίνεται όταν η έκρηξη θυμού είναι πολύ μεγάλη σε διάρκεια, πχ κρατάει 20 με 30 λεπτά ; Ανεξαρτήτως της διάρκειας οι τακτικές παραμένουν οι ίδιες: Σε μερικά παιδία οι εκρήξεις θυμού περνούν καλύτερα αν είμαστε αθόρυβα παρών ενώ σε άλλα περνούν εύκολα με λίγες καθησυχαστικές κουβέντες. Αν βλέπουμε ότι το tantrum δε λέει να τελειώσει δοκιμάζουμε και την πάγια τακτική της απόσπασης προσοχής με κάτι άλλο που θα το ενθουσιάσει και θα το κάνει να ξεχάσει «τον καημό του».

Πως χειριζόμαστε λοιπόν ένα tantrum ;

Αρχικά προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι ακριβώς διεκδικεί το παιδί και ποια θέματα δυσκολεύεται να επεξεργαστεί. Αν είναι κάτι που λύνεται εύκολα, το λύνουμε επί τόπου (δεν κάνουμε κι εμείς πείσματα σαν να είμαστε κι εμείς νήπια).

Αν αυτό που ζητάει δεν γίνεται χρειάζεται να εξηγήσουμε για ποιο λόγο λέμε όχι εκείνη τη στιγμή. Να βάλουμε δηλαδή τα όρια ώστε να επιτευχθεί στο μέλλον μια πιο λειτουργική συνεργασία και επικοινωνία με το παιδί.

Παράδειγμα: Βλέπω ότι είσαι πολύ αναστατωμένη επειδή δεν σου δίνω να παίξεις με το ποτήρι και το νερό. Ξέρεις ότι το νεράκι είναι για να το πίνουμε και όχι για να το χύνουμε παντού μέσα στο σπίτι. Δυσκολεύομαι να σε καταλάβω όταν κλαίς τόσο πολύ. Μπορείς να ηρεμήσεις λίγο για να μπορέσουμε να μιλήσουμε; Όταν ηρεμήσεις, θα είμαι εδώ για να το συζητήσουμε.»

Με έναν τέτοιο τρόπο το παιδί μπορεί να νιώσει ότι το καταλαβαίνουν και το αποδέχονται και όχι ότι το εγκαταλείπουν. Από την άλλη, κινητοποιείται έτσι να αναζητήσει άλλους τρόπους διεκδίκησης αφού αυτός ο τρόπος μοιάζει πλέον να μη λειτουργεί. Η δική μας σταθερότητα θα βοηθήσει το παιδί να αισθανθεί ασφάλεια και να ελέγξει τα συναισθήματά του.

Αφού λοιπόν οι γονείς έχουμε ανταποκριθεί στο συναίσθημα του παιδιού και του έχουμε προτείνει τρόπους στήριξης και διευκόλυνσης μπορούμε στη συνέχεια να παραμείνουμε για λίγο ήρεμοι και σιωπηλοί, περιμένοντας την έκρηξη να τελειώσει.

Δουλγέρης Κυριάκος 
Παιδίατρος
Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos

Τρίτη 23 Αυγούστου 2022

ΕΝΑΡΞΗ ΕΦΗΒΕΙΑΣ: ΤΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ;


 


Η ήβη ή εφηβεία, είναι το στάδιο εκείνο της ανάπτυξης κατά το οποίο το ανώριμο σεξουαλικά παιδί μεταμορφώνεται σε ώριμο και ικανό για αναπαραγωγή ενήλικα. Χαρακτηριστικά αυτού του σταδίου είναι η εμφάνιση των δευτερογενών χαρακτήρων του φύλου και η επιτάχυνση της αύξησης του παιδιού.

Οι συγκλονιστικές αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα των παιδιών βρίσκονται υπό την εποπτεία του άξονα υποθάλαμος- υπόφυση - γονάδες (ωοθήκες, όρχεις ). Ο άξονας αυτός κατά την παιδική ηλικία βρίσκεται σε κατάσταση ύπνου. Κατά την έναρξη της ήβης το σύστημα ενεργοποιείται και η εφηβεία έρχεται κατά στάδια.

✅ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ ΣΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ

ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΑΡΞΗΣ: 8-13 ΕΤΩΝ

ΣΤΆΔΙΟ 1 (ΚΑΤΩ ΑΠΟ 8 ΕΤΩΝ): Προεφηβικό (έλλειψη τριχών).

ΣΤΑΔΙΟ 2 (ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΤΑ 8 ΕΤΗ): Εμφάνιση τρίχωσης στα γεννητικά όργανα, μικρή διόγκωση του στήθους, επιτάχυνση αύξησης ύψους, εμφάνιση οσμής στις μασχάλες.

ΣΤΑΔΙΑ 3-5: Αύξηση και ολοκλήρωση τρίχωσης σε γεννητικά όργανα και μασχάλες, αύξηση και ολοκλήρωση ανάπτυξης του στήθους, επιτάχυνση αύξησης ύψους (συνολικά 30-35 εκατοστά σε όλη την εφηβεία), ύπαρξη οσμής στις μασχάλες, εμφάνιση ακμής.

Η ανάπτυξη των μαστών ενδέχεται αρχικά να είναι ετερόπλευρη, μέσα σε μερικούς μήνες όμως, το στήθος σταθεροποιείται και από τις δύο πλευρές.

✅ ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΓΟΡΙΑ

ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΑΡΞΗΣ: 9-14 ΕΤΩΝ

ΣΤΑΔΙΟ 1 (ΚΑΤΩ ΑΠΟ 9 ΕΤΩΝ): Προεφηβικό (έλλειψη τριχών).

ΣΤΑΔΙΟ 2 (ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΤΑ 9 ΕΤΗ) : Εμφάνιση τρίχωσης στα γεννητικά όργανα, μικρή διόγκωση όρχεων, επιτάχυνση αύξησης ύψους, εμφάνιση οσμής στις μασχάλες.

ΣΤΑΔΙΑ 3-5: Αύξηση και ολοκλήρωση τρίχωσης σε γεννητικά όργανα και μασχάλες, αύξηση και ολοκλήρωση ανάπτυξης των όρχεων και του πέους, επιτάχυνση αύξησης ύψους (συνολικά 30-35 εκατοστά σε όλη την εφηβεία), ύπαρξη οσμής στις μασχάλες, εμφάνιση ακμής.

Τυπικά στο τελειόμηνο νεογέννητο το μήκος του πέους είναι περίπου 2,5 έως 3 εκατοστά, ενώ στο τέλος της εφηβείας θα πρέπει να είναι πάνω από 7 εκατοστά (μέσος όρος 12-13 εκατοστά).

Κάθε μορφολογική μεταβολή της εφηβείας αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο ορμονικό συμβάν: η αύξηση του μεγέθους των όρχεων και των ωοθηκών οφείλεται στην έκκριση των γοναδοτροπινών (FSH/LH) από την υπόφυση, η αύξηση του στήθους στα κορίτσια από την αυξημένη έκκριση οιστραδιόλης Ε2 από τις ωοθήκες, η αύξηση των γεννητικών οργάνων στα αγόρια στην αυξημένη έκκριση τεστοστερόνης από τους όρχεις, η τρίχωση του εφηβαίου στην έκκριση ανδρογόνων από τα επινεφρίδια.

Στα αγόρια το πρώτο σημείο έναρξης της εφηβείας είναι η αύξηση του μεγέθους των όρχεων και η ελαφρά χρώση και ρυτίδωση του οσχέου. Ταυτόχρονα η λίγο αργότερα εμφανίζονται λίγες αραιές υπέρχρωες τρίχες. Περίπου ένα χρόνο μετά ακολουθεί η αύξηση του μεγέθους του πέους . Η τρίχωση στις μασχάλες εμφανίζεται όταν η τρίχωση των γεννητικών οργάνων έχει πλέον αυξηθεί αρκετά.

Στα κορίτσια συνήθως το πρώτο σημείο ήβης είναι η αύξηση του στήθους. Η τρίχωση του εφηβαίου αρχίζει αμέσως μετά. Η εμμηναρχή (περίοδος) εμφανίζεται αργά, περίπου δύο χρόνια μετά την έναρξη διόγκωσης του στήθους.

Κατά την εφηβεία παρατηρείται επιτάχυνση του ρυθμού αύξησης του ύψους. Στα κορίτσια η αύξηση τους ύψους αρχίζει νωρίς μαζί με την αύξηση του στήθους και κορυφώνεται μετά από δύο χρόνια. Στα αγόρια η αύξηση τους ύψους αρχίζει πιο αργά και κορυφώνεται στα τελευταία στάδια της εφηβείας.

📍 Έναρξη της εφηβείας: Τυπικά η εφηβεία στα αγόρια εμφανίζεται μεταξύ 9 έως 14 ετών ενώ στα κορίτσια ένα χρόνο νωρίτερα, μεταξύ 8 έως 13 ετών.
📍 Πρώιμη εφηβεία: πρώιμη θεωρείται η εφηβεία που θα εμφανιστεί πριν τα 8 χρόνια στα κορίτσια και πριν τα 9 χρόνια στα αγόρια. Η κατάσταση αυτή χρήζει εκτίμησης από παίδο-ενδοκρινολόγο. Η πρώιμη ήβη εμφανίζεται πιο συχνά στα κορίτσια. Πρέπει να προσέχουμε για τυχόν εμφάνιση στήθους πριν από την ηλικία των 8 ετών.

📍 Καθυστέρηση εφηβείας : καθυστερημένη θεωρείται η εφηβεία όταν δεν υπάρχουν σημεία ήβης μέχρι τα 13 χρόνια στα κορίτσια και μέχρι τα 14 χρόνια στα αγόρια ή όταν δεν έχει ολοκληρωθεί η ήβη μέσα σε 5 χρόνια από την έναρξη της. Η καθυστερημένη ήβη είναι συχνότερη στα αγόρια. Πρέπει να προσέχουμε για την απουσία αύξησης των όρχεων στην ηλικία των 14 ετών.

Σε περίπτωση που υποπτευόμαστε διαταραχές στην τυπική εμφάνιση ή το χρόνο εμφάνισης των χαρακτηριστικών της εφηβείας έχει μεγάλη σημασία το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό. Έτσι σε περίπτωση πρώιμης εφηβείας ρωτώνται οι γονείς αν το παιδί παραπονιέται για κεφαλαλγία. Επίσης ρωτώνται εάν έχουν παρατηρηθεί μεταβολές στην συμπεριφορά ή την όραση του και για τυχόν λήψη τροφών ή χρήση φαρμάκων που περιέχουν ορμόνες του φύλου.

Από το οικογενειακό ιστορικό ιδιαίτερη σημασία έχει το ύψος των γονέων και των αδερφών και η ηλικία ενήβωσης των γονέων (οικογενειακό ιστορικό πρώιμης εφηβείας σε γονέα ή αδερφό).


Δουλγέρης Κυριάκος 
Παιδίατρος
Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos


Πέμπτη 30 Ιουνίου 2022

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΛΗΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ !


 



Κάθε μαμά που αντλεί μητρικό γάλα με θήλαστρο έχει να αναφέρει και μια διαφορετική εμπειρία! Κάποιες μητέρες αντλούν πολλές φορές κάθε μέρα για να συμπληρώσουν το γάλα στο βρέφος το οποίο δεν τα καταφέρνει και τόσο καλά με το θηλασμό. Άλλες μαμάδες αντλούν γάλα μία στο τόσο, όταν χρειαστεί να αφήσουν στο βρέφος τους ένα μπουκάλι για λείψουν από το σπίτι. Ενώ μια μερίδα μητέρων που θηλάζουν αποκλειστικά δε βρίσκουν την ανάγκη να χρησιμοποιήσουν το θήλαστρο. Συνήθως η ανάγκη για άντληση προκύπτει από την επικείμενη επιστροφή στην εργασία . . .

Σε κάθε μία περίπτωση υπάρχει κάτι κοινό ανάμεσα στις μητέρες που θηλάζουν : δεν αγαπούν την άντληση γάλατος με το θήλαστρο ! Ας δούμε λοιπόν κάποιες συμβουλές που θα κάνουν τη διαδικασία του θήλαστρου πιο εύκολη και λιγότερο κουραστική.

1. ΚΑΛΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ
Κάνετε καλή έρευνα αγοράς και επιλέξτε ένα θήλαστρο το οποίο ταιριάζει με τις ιδιαίτερες ανάγκες σας. Συμβουλευτείτε τον παιδίατρο ή τον/την σύμβουλο θηλασμού σας. Είτε θα αγοράσετε ένα καινούργιο ηλεκτρικό θήλαστρο είτε θα νοικιάστε ένα νοσοκομειακό σχεδιασμένο για πολλούς χρήστες. Το να δανειστείτε θήλαστρο από κάποιο συγγενή- φίλο φαντάζει ως εύκολη λύση όμως θα πρέπει να ληφθεί υπόψη, ανάλογα με την παλαιότητα, ο κίνδυνος βακτηριακής επιμόλυνσης της συσκευής ή η σταδιακά μειούμενη μηχανική λειτουργία.

Οι περισσότερες αντλίες των θηλάστρων έχουν προδιαγραφές λειτουργίας σε πλήρη ισχύ για περίπου 12 μήνες καθημερινής χρήσης. Έτσι αν πρόκειται για το δεύτερο ή τρίτο παιδί σας μάλλον θα χρειαστείτε καινούργιο θήλαστρο.

Αν αντλείτε περιστασιακά (πχ. για να βγείτε έξω) ένα ηλεκτρικό θήλαστρο μονής άντλησης επαρκεί. Αν αντλείτε για την δημιουργία τράπεζας γάλακτος (επιστροφή στην εργασία) επιλέξτε θήλαστρο διπλής άντλησης. Σε περίπτωση επαναγαλακτισμού ο σύμβουλος θηλασμού σας θα σας προτείνει νοσοκομειακό θήλαστρο διπλής άντλησης.

2. ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ

Η άντληση με το θήλαστρο δεν πρέπει να πονάει. Αυξάνουμε την ένταση στο θήλαστρο μέχρι το σημείο που η άντληση είναι άνετη και δεν προκαλεί πόνο.

Οι χοάνες του θηλάστρου θα πρέπει να είναι ανάλογες με το μέγεθος του στήθους. Μικρότερες χοάνες μπορεί να προκαλούν πόνο, έτσι καθώς η παραγωγή θα αυξάνεται, το μέγεθος της χοάνης μπορεί να χρειαστεί να αλλάξει με την πάροδο των ημερών.

3. ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΤΕ ΤΑ ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΝΩΡΙΣ

Αν γνωρίζετε ότι θα χρειαστείτε μία ποσότητα γάλακτος για το μωρό (συνήθως λόγω της επιστροφής στην εργασία) αρχίστε να αποθηκεύετε γάλα αρκετές βδομάδες νωρίτερα.

Επιλέξτε μια ώρα ανάμεσα στα συνήθη γεύματα του μωρού.
Δεν υπάρχει λόγος να περιμένετε να περάσει κάποιο χρονικό διάστημα μετά το θηλασμό για να αντλήσετε. Το στήθος είναι ικανό να παράγει γάλα 24 ώρες το 24ωρο. Όταν το στήθος είναι γεμάτο η παραγωγή γάλατος επιβραδύνεται ενώ όταν είναι πιο άδειο η παραγωγή αυξάνεται. Άρα ταΐζουμε το παιδί όταν το ζητάει και αντλούμε στα ενδιάμεσα.

Μην ανησυχείτε ότι θα ξεμείνετε από γάλα για το επόμενο τάϊσμα του παιδιού. Αρχικά είναι πιθανό ότι το βρέφος θα πιεί λιγότερο γάλα στο επόμενο γεύμα και έτσι θα πεινάσει συντομότερα. Το τελικό αποτέλεσμα όμως θα είναι ότι την επόμενη ημέρα θα παράγετε λίγο περισσότερο γάλα ώστε να καλύψετε πλέον τις ανάγκες του βρέφους και της άντλησης.

4. ΑΝΤΛΗΣΤΕ ΕΝΩ ΘΗΛΑΖΕΤΕ

Κάποιες μητέρες παράγουν περισσότερο γάλα όταν θηλάζουν από το ένα στήθος και αντλούν από το άλλο. Αυτό είναι λογικό αφού στη διάρκεια του θηλασμού παράγονται ορμόνες που ανατροφοδοτούν το ερέθισμα για την έκκληση του γάλακτος. Εκμεταλλευτείτε την άντληση ενώ θηλάζετε για να εξοικονομήσετε πολύτιμο χρόνο!

5. ΑΝΤΛΗΣΤΕ ΓΑΛΑ ΣΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ

Είναι δικαίωμά σας το διάλειμμα στην εργασία για την άντληση γάλακτος. Αν σκοπεύετε να διατηρήσετε για καιρό την τράπεζα μητρικού γάλακτος θα πρέπει να προσπαθήσετε αυτό να γίνεται και στη δουλειά. Μη διστάζετε να θέσετε τον εργοδότη σας προ των ευθυνών/υποχρεώσεών του.

Αν αντλείτε γάλα κατά τα διαλείμματα στην δουλεία εξασφαλίστε ότι έχετε δυο ή τρία σετ από καθαρές χοάνες στο ξεκίνημα της ημέρας. Αφού αντλήσετε διατηρήστε το γάλα σε ένα ψυγείο.

6. ΚΑΘΙΕΡΩΣΤΕ ΜΙΑ ΡΟΥΤΙΝΑ ΑΝΤΛΗΣΕΩΝ

Υιοθετούμε μια σειρά βημάτων κάθε φορά που κάνουμε άντληση! Τα βήματα αυτά λειτουργούν σαν σήματα για τον οργανισμό. Για παράδειγμα : ένα ποτήρι φρέσκο νερό, ένας χυμός ή κάποιο σνακ, μια ταμπελίτσα «μην ενοχλείτε» έξω από την πόρτα του γραφείου(λέμε τώρα) ή χαμηλώνουμε το φωτισμό. Κάποιες μαμάδες βάζουν χαλαρωτική μουσική!

Τι νόημα έχουν αυτές οι κινήσεις ;

Για πολλές μητέρες το αίσθημα του άγχους επηρεάζει σημαντικά την παραγωγή του γάλακτος. Είναι συχνή η αίσθηση ότι αντλήσαμε λιγότερο γάλα λόγω μιας κατάστασης οπού είχαμε πιεστεί, υπήρχε βιασύνη ή ξαφνικές αλλαγές στο πρόγραμμα μας. Για αυτό λάβετε τα απαραίτητα μέτρα χαλάρωσης.

7. ΚΑΝΟΥΜΕ ΜΑΣΑΖ ΣΤΟ ΣΤΗΘΟΣ

Μην προσπερνάτε αυτό το βήμα. Κάνοντας μαλάξεις σε περιοχές του στήθους που φαίνονται συμφορημένες μπορεί να βελτιώσουμε την παραγωγή του γάλακτος. Το μασάζ μπορεί να γίνεται ενώ θηλάζουμε ή αντλούμε. Εφαρμόζουμε το μασάζ με κυκλικές κινήσεις περίπου όπως γίνεται στην αυτό-εξέταση του στήθους.

Κάνουμε το μασάζ για 1 με 2 λεπτά πριν τοποθετήσουμε τις χοάνες. Για κάποιες μητέρες το ερέθισμα αυτό και μόνο αρκεί για μια επαρκή άντληση. Σε άλλες μητέρες οι μαλάξεις την ώρα που γίνεται η άντληση είναι πιο αποτελεσματικές. Πολύ χρήσιμοι είναι οι στηθόδεσμοί θηλασμού που συγκρατούν τις χοάνες στη θέση τους και έτσι ελευθερώνουν τα χέρια για το μασάζ και για άλλες εργασίες.

8. ΑΝΤΛΗΣΤΕ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΣΤΗΘΗ

Τα θήλαστρα διπλής άντλησης μπορούν να μας εξοικονομήσουν πολύτιμο χρόνο. Κάποιες μητέρες αναφέρουν ότι παράγουν περισσότερο γάλα όταν αντλούν και από τα δυο στήθη. Αυτό οφείλεται στη μεγαλύτερη έκκριση προλακτίνης.

9. ΑΝΤΛΗΣΤΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΥΠΑΡΧΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΗΛΑΣΜΟΥ

Θυμηθείτε ότι ο θηλασμός βασίζεται στην πρόσφορα και τη ζήτηση. Οι εμπειρίες ποικίλουν, ωστόσο οι περισσότερες μητέρες επιτυγχάνουν τα καλύτερα αποτελέσματα όταν προγραμματίζουν συχνές και μικρής διάρκειας αντλήσεις (15-20 λεπτά) κοντά στις ώρες όπου το βρέφος τυπικά θα έτρωγε (περίπου κάθε 3 ώρες). Όταν είναι δυνατόν συνεχίστε την άντληση για περίπου 2-5 λεπτά. Το στήθος που είναι περισσότερο αντλημένο (θυμηθείτε το στήθος δεν είναι ποτέ πραγματικά άδειο) παράγει γάλα πιο εύκολα.

Όταν οι συμπληρωματικές τροφές προστεθούν στη διατροφή του βρέφους και η ανάγκη για γάλα μειωθεί, θα μπορέσετε να μειώσετε τις αντλήσεις, για παράδειγμα σε μία ή δύο αντλήσεις κατά την διάρκεια του εργασιακού ωραρίου. Παρόλα αυτά αν διαπιστώνετε ότι η παραγωγή σας μειώνεται θα χρειαστεί να προσθέσετε και πάλι αντλήσεις. Είναι καλύτερο να έχετε περισσότερες και μικρότερες σε διάρκεια αντλήσεις παρά λιγότερες και μεγαλύτερης διάρκειας.

Αν το πρόγραμμα σας είναι ευέλικτο ή αν αντλείτε για να προετοιμάσετε μια τράπεζα γάλακτος, διαλέξτε μια ώρα περίπου στο μέσον δύο γευμάτων του βρέφους. Αντλήστε πλήρως και τα δύο στήθη για περίπου 15-20 λεπτά. Το στήθος θα συνεχίσει να παράγει γάλα και θα μπορέσετε να ταΐσετε το βρέφος αμέσως μόλις αυτό πεινάσει. Ταΐζοντας κατ’ απαίτηση εξασφαλίζει ότι η παραγωγή προσαρμόζεται στις ανάγκες θηλασμού και αντλήσεων.

10. ΧΩΡΙΣΤΕ ΤΟ ΑΝΤΛΗΜΕΝΟ ΓΑΛΑ ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΜΕΡΙΔΕΣ

Αν το βρέφος συνήθως τρώει 8 φορές σε ένα 24ωρο υπολογίζουμε ότι θα χρειαστεί περίπου 60-120 ml μητρικού γάλακτος αν γεύμα κατά την απουσία μας. Αν παρέχουμε στο φροντιστή αντλημένο γάλα σύμφωνα με αυτό τον υπολογισμό και παρόλα αυτά ξεμένει συχνά από γάλα, ελέγχουμε πώς ακριβώς σιτίζεται το βρέφος κατά την απουσία μας.

Μήπως ο φροντιστής προετοιμάζει μεγαλύτερες ποσότητες γάλακτος σε κάθε γεύμα; Μήπως απορρίπτει συχνά «παραπανίσιες ποσότητες γάλακτος»; Ταΐζει με υπομονή και σε ανταπόκριση στα σημάδια της πείνας του βρέφους; Ή με ένα άκαμπτο ωρολόγιο πρόγραμμα και υπερβολικές ποσότητες στο μπουκάλι;

Για να εξασφαλίζουμε λιγότερη σπατάλη καταψύχουμε το γάλα σε μερίδες των 60 γραμμαρίων, εξηγούμε στον/στην φροντιστή ότι το στομάχι του βρέφους είναι μικρό και ενθαρρύνουμε μικρά και συχνά γεύματα.


Δουλγέρης Κυριάκος 
Παιδίατρος
Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

Τρίτη 14 Ιουνίου 2022

ΑΣ ΠΕΡΠΑΤΗΣΟΥΜΕ ΜΕ ΓΥΜΝΑ ΠΟΔΙΑ!!


 


Το καλοκαίρι έφτασε, για τα βρέφη το περπάτημα με γυμνά πόδια είναι ιδανικό για την ανάπτυξη της βάδισης! Ας δούμε τα σημαντικότερα οφέλη:

1) Τα μωρά εξερευνούν τον κόσμο με τα πόδια τους μέσω της αφής.
2) Τα γυμνά πόδια βοηθούν τα βρέφη να έρπουν και να μπουσουλούν.
3) Βελτίωση της ισορροπίας και του συντονισμού των κινήσεων.
4) Ενδυνάμωση των δαχτύλων.
5) Λιγότερες πτώσεις και τούμπες.
6) Τα παπούτσια παρεμβαίνουν στις φυσιολογικές κινήσεις των ποδιών.
7) Ένα βρέφος εξερευνεί τις υφές του εδάφους με τα πόδια του.

Η βάδιση με γυμνά πόδια είναι ότι καλύτερο. Με την προϋπόθεση η επιφάνεια να είναι ασφαλής. Προσέξτε για αιχμηρά αντικείμενα (καρφίτσες, ακίδες ξύλου κλπ).

Σε κανονικές συνθήκες θερμοκρασίας το βρέφος δεν αρρωσταίνει από το «κρύο πάτωμα». Αν όντως το έδαφος σας φαίνεται υπερβολικά κρύο χρησιμοποιήστε αντιολισθητικές κάλτσες.

Τα παπούτσια μπορεί να αλληλεπιδρούν στο πως το παιδί χρησιμοποιεί τους μύες και τα κόκκαλα του ποδιού. Κατά συνέπεια η βάδιση με γυμνά πόδια ωφελεί περισσότερο το βρέφος που μαθαίνει να κάνει τα πρώτα του βήματα, καθότι συμβάλει στην ενδυνάμωση των πελμάτων και των αστραγάλων και ενισχύει την ισορροπία και τον συντονισμό κινήσεων.

Από την στιγμή που το βρέφος ξεκινήσει να περπατάει διαλέξτε παπούτσια τα οποία να είναι ελαφριά και ανατομικά, το ανατομικό παπούτσι θα πρέπει να είναι ευλύγιστο. Τα σκληρά και άκαμπτα παπούτσια περιορίζουν τη φυσική κίνηση του ποδιού. Ψάξτε για παπουτσάκια που να προσαρμόζουν καλά στο πόδι και να έχουν αντιολισθητικά πέλματα.


Δουλγέρης Κυριάκος 
Παιδίατρος
Βρείτε μας στο facebook : https://www.facebook.com/doulgeriskyriakos/

ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ : ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΕ ΟΛΟ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΤΕΡΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ !

  Δυσκολίες στη διάγνωση και την αποδοχή της νόσου. Η νευρογενής ανορεξία είναι μία σοβαρή ψυχική ασθένεια με υψηλό ποσοστό επιπλοκών και το...